На шалтерите на банките, покрај станбените и потрошувачките кредити, сè почесто се слуша и една поинаква причина за задолжување: летен одмор.
Не за неопходна поправка на автомобилот, не за здравствен трошок, туку за седум или десет дена покрај тиркизно море, во хотел со пет ѕвезди, со фотографии што изгледаат како разгледници. Одлуката, велат банкарите, се носи изненадувачки лесно.
Туристичките агенции потврдуваат дека интересот за поскапи аранжмани расте, иако цените не се мали.
Егзотични дестинации, ол инклузив понуди, приватни трансфери. Дел од клиентите не кријат дека патувањето го финансираат со кредит. Една вработена во агенција раскажува дека луѓето отворено прашуваат колкава би им била ратата ако одморот чини 2.000 или 3.000 евра.
„Ќе го исплаќаме на рати, барем ќе имаме спомени“, знаат да кажат.
Економските аналитичари предупредуваат дека ваквиот тренд е симптом на поширока појава. Желбата за животен стил кој се гледа на социјалните мрежи станува посилна од рационалната пресметка.
Во услови на стагнирачки плати и растечки трошоци за живот, задолжувањето за луксузен одмор може да изгледа како бегство од секојдневието, но цената се плаќа со месеци, понекогаш и со години. А каматата не познава емоции.
Познавачи на банкарскиот сектор велат дека потрошувачките кредити станале лесно достапни, со минимална документација и брза одлука. Понекогаш одобрувањето трае пократко од изборот на хотел.
Токму таа брзина ја намалува психолошката тежина на одлуката. Кога парите легнуваат на сметка за неколку часа, а ратата се „раствора“ во месечниот буџет, ризикот се перцепира како поднослив.
Социјалните психолози додаваат дека по пандемијата и долгите ограничувања, луѓето имаат засилена потреба да си дозволат нешто што ќе им даде чувство на награда.
„Ако веќе штедиме на сè друго, барем одморот да ни биде како што треба“, велат граѓани во анкетите.
Но истите тие граѓани, кога ќе помине летото и кога ќе стигне првата рата во септември, признаваат дека притисокот врз домашниот буџет не е мал.
Постои и уште еден слој на приказната. За некои семејства, одморот не е само луксуз туку и статусен симбол. Објавите од плажа, фотографиите од далечни острови, коментарите под нив. Во дигиталната арена, секој детал станува доказ дека „се може“.
Експертите предупредуваат дека ваквата трка е замка. Кредитот за одмор, велат, не создава долгорочна вредност како инвестиција во образование или во сопствен бизнис, туку е чиста потрошувачка. Утре останува само споменот и обврската кон банката.
Сепак, има и аргументи во спротивна насока. Финансиски советници истакнуваат дека ако ратата е внимателно пресметана и не го надминува разумниот дел од месечните приходи, одлуката не мора да биде катастрофална.
Одморот, велат тие, е дел од квалитетот на животот, а психолошкиот одмор понекогаш е неопходен. Прашањето е каде е границата меѓу разумна желба и финансиска непромисленост.
Во крајна линија, дилемата останува лична. Дали вреди да се задолжиш за неколку денови под сонце, додека дома те чекаат сметки и неизвесност?
Некои одговараат без двоумење: животот е сега. Други тивко пресметуваат, со калкулатор во рака, и се прашуваат дали навистина мора токму ова лето, токму таа дестинација…
Б.З.М.
