Дождот во Скопје не е само временска појава. Тој е тест за нервите, за инфраструктурата и, на крајот, за елементарната култура во сообраќајот.
Кога ќе се наполнат улиците со вирчиња, калта и водата стануваат замка за секој што пешачи по тротоарот. И речиси по правило, наместо возачите да забават, пешаците се тие што рефлексно скокаат на страна, како да се виновни што воопшто се нашле таму.
Но од правен аспект, работите стојат поинаку.
Според Законот за безбедност на сообраќајот на патиштата, возачот е должен да ја приспособи брзината на условите на патот и на временските прилики.
Тоа не е празна формулација. Тоа значи дека кога има вода на коловозот, кога видливоста е намалена и кога постои реална можност да се испрска пешак, возачот мора да вози така што нема да предизвика штета или непријатност.
Неприспособената брзина не е само онаа што ја надминува дозволената, туку и онаа што е несоодветна за конкретните услови.
Правните експерти објаснуваат дека испрскувањето пешак со вода од вир може да се третира како предизвикување материјална штета. Ако поради такво однесување се оштети облека, чевли или лични предмети, постои основ за побарување надомест.
Секако, во пракса тоа не е едноставно. Потребно е да се забележи регистарската табличка, да се обезбедат сведоци или снимка од камера, а понекогаш и да се повика полиција. Малкумина се решаваат на тој чекор, најчесто од револт ќе кажат неколку зборови и ќе продолжат натаму, мокри и лути.
Сообраќајни познавачи велат дека проблемот не е само во законот, туку во културата. Кај нас сѐ уште владее ставот дека оној што управува со возило има некаква предност во однос на пешакот.
А тоа едноставно не е точно. Пешакот е најранливиот учесник во сообраќајот и токму затоа ужива посебна заштита. Во урбани средини, каде тротоарите често се тесни, а одводните шахти запушени, ризикот од испрскување е уште поголем.
Што може да направи граѓанинот ако се најде во таква ситуација?
Прво, колку и да звучи банално, да остане прибран. Афектот не помага.
Доколку успее да ја забележи регистарската табличка, може да пријави во полиција, особено ако штетата е видлива и докажлива. Доколку има околни продавници или објекти со видеонадзор, вреди да се провери дали настанот е снимен.
Правниците советуваат и фотографирање на оштетената облека веднаш по инцидентот, како доказ за евентуална постапка. Во теорија, може да се поднесе и приватна тужба за надомест на штета, но прашањето е дали некој ќе се впушти во процес за еден капут или чевли.
Од друга страна, експертите предупредуваат дека локалните власти имаат своја одговорност. Лошата атмосферска канализација и раскопаните улици придонесуваат за создавање на огромни вирчиња.
Кога инфраструктурата не функционира, дури и внимателен возач може да се најде во ситуација каде водата ќе шприцне повисоко од очекуваното. Но тоа не го ослободува од обврската да забави. Напротив.
На крајот, станува збор за нешто многу поедноставно од правни членови и процедури. Станува збор за почит. За она кратко притискање на сопирачката кога ќе се види пешак до работ на тротоарот.
За свесноста дека зад таа силуета стои човек што можеби оди на работа, на лекар, или само по леб. И дека е доволна една секунда невнимание за да му се расипе денот.
Пешаците не треба да шетаат со поглед вперен во асфалтот, барајќи каде демне следниот вир. Тоа е обврска на оној зад воланот.
А додека тоа не стане правило што навистина се почитува, секој дожд ќе биде мала, непотребна битка меѓу гумите и тротоарот. И секој испрскан капут ќе биде потсетник дека културата во сообраќајот не се учи само во автошкола… туку и дома.
Б.З.М.
