Февруари е. Тезгите се покриени со портокали, мандарини, јаболка од ладилник и по некоја увезена јагода што повеќе служи за украс отколку за вистински вкус.
Домашни праски, кајсии, цреши, лубеници сè уште нема. И токму затоа прашањето дали летово ќе јадеме скапо или евтино овошје сега звучи како шпекулација, но всушност е навремена економска тема.
Аналитичарите објаснуваат дека цената на летното овошје се „гради“ уште во зима.
Производителите веќе ги прават пресметките за прихрана, заштита, гориво, работна сила. Трошоците за репроматеријали и понатаму се повисоки од пред неколку години, а неизвесноста околу временските услови останува клучен ризик.
Доколку пролетта донесе доцни мразеви или обилни дождови во фаза на цветање, родот може да се намали уште пред сезоната да започне. А кога понудата ќе се намали, пазарот реагира брзо.
Експерти од агросекторот посочуваат дека јаболката и крушите од домашно производство, кои се чуваат во контролирани услови, засега ја одржуваат релативната стабилност на цените во зимскиот период.
Но тоа не е показател за летната слика. Кај праските, кајсиите и црешите, кои се чувствителни на временски шокови, сè ќе зависи од пролетта. Една студена ноќ во април знае да направи повеќе штета отколку цела сезона суша.
Во моментов на пазарите доминира увозното овошје. Банани од Латинска Америка, цитруси од Грција и Турција, јагоди од пластеници во Шпанија или Италија.
Економисти потсетуваат дека зависноста од увоз значи и зависност од меѓународните транспортни трошоци, од цената на горивото, од курсните разлики. Ако таму има поскапување, кај нас ефектот се чувствува со задоцнување, но речиси неизбежно.
Познавачи на пазарните движења велат дека годинава дополнителен фактор ќе биде и побарувачката во регионот. Ако туристичката сезона во соседството биде силна, дел од домашниот род може да се насочи кон извоз, каде цената е повисока.
Тоа автоматски го стеснува просторот за пониски цени на домашниот пазар. Не станува збор за теорија, туку за логика на понуда и побарувачка што се повторува секоја година.
Во исто време, куповната моќ на граѓаните останува ограничувачки фактор.
Експерти предупредуваат дека ако цените премногу отскокнат, потрошувачите едноставно ќе купуваат помалку или ќе се префрлат на поевтини алтернативи.
Пазарот ретко трпи екстреми на долг рок. Но краткорочни шокови, особено на почетокот на сезоната, се сосема можни.
Засега, од февруари гледано, сценаријата се неколку. Ако временските услови бидат стабилни, а трошоците за производство не доживеат нов бран поскапувања, можно е летото да донесе умерени, прифатливи цени со сезонски пад во шпицот на бербата.
Ако, пак, се случат временски екстреми или нови трошочни притисоци, овошјето лесно може да стане луксуз во првите недели од сезоната.
Сè уште е рано за конечна проценка. Но сигналите од терен укажуваат дека евтино лето не треба да се очекува по автоматизам. Повеќе личи дека ќе имаме внимателно балансирање меѓу реалните трошоци на производителите и можностите на граѓаните. А тоа најчесто значи цени што нема да изненадат драматично, но нема ни да воодушеват.
До тогаш, февруари ќе си остане месец на јаболка од ладилник и увезени цитруси. А вистинската одлука дали летово овошјето ќе биде задоволство или пресметка ќе ја донесат првите цветови на овошките. И времето. Секогаш времето.
Б.З.М.
