Оваа реченица од насловот звучи како претерана споредба од социјалните мрежи, ама бројките не ја демантираат. Просечната нето-плата во Данска, пресметана на час, е толку висока што ја надминува дневната заработка на просечен работник во Македонија.
Разликата не е само статистика, туку јаз што се чувствува во секојдневието, во изборот на храна, во киријата, во сигурноста со која се планира утрешниот ден.
Ако просечниот Македонец зема околу 600 евра месечно, тоа значи дека за еден работен ден инкасира околу 25 до 30 евра. Во Данска, според официјалните податоци за просечна плата, бруто-часовницата лесно се движи над 25 евра, а нето-износот, и по одбивање на високите даноци, останува значително повисок од македонската дневница. Тоа не е само економска разлика. Тоа е разлика во систем.
Експерти за пазар на труд велат дека споредбата не треба да се гледа изолирано. Данска има повисоки трошоци за живот, скапи услуги, високи даноци.
Но дури и кога ќе се пресмета куповната моќ, јазот останува драматичен. Со еден час работа, просечен дански работник може да плати ручек во ресторан, јавен превоз и дел од месечните сметки. Во Македонија, за истото, се потребни повеќе работни часови, понекогаш и половина ден.
Познавачи на економските движења потсетуваат дека ваквата разлика не е резултат на една мерка или една влада. Станува збор за децениска акумулација на продуктивност, инвестиции, образовен систем што е тесно поврзан со пазарот на труд и силни синдикати кои успеваат да издејствуваат повисоки плати.
Во Данска, колективното договарање е правило. Работникот не преговара сам со работодавачот. Преговара системот.
Кај нас, пак, платите растат, но бавно и често под притисок на инфлацијата.
Економисти предупредуваат дека номиналниот раст не значи автоматски и подобар животен стандард. Ако цените растат побрзо од платите, чувството на напредок исчезнува. И тука се создава онаа тивка фрустрација што не се гледа во статистиките, ама се слуша во секој разговор за иселување.
Не е тајна дека токму ваквите споредби ја хранат миграцијата. Кога млад човек ќе пресмета дека за осум часа работа во Данска ќе заработи колку што овде добива за осум дена, математиката станува сурово едноставна.
Аналитичари велат дека не заминуваат само поради платата, туку поради чувството на предвидливост. Таму знаеш колку ќе заработиш, колку ќе ти остане и што можеш да планираш. Овде, пресметката често завршува со прашање.
Сепак, треба да се каже и другата страна. Данскиот модел се темели на високи даноци и висока доверба во институциите. Граѓаните плаќаат значителен дел од својата плата, но за возврат добиваат здравство, образование и социјална сигурност на ниво што ретко се доведува во прашање. Кај нас, дебатата за даноци најчесто завршува со недоверба дека средствата ќе бидат искористени рационално.
Експерти за развој нагласуваат дека продуктивноста е клучниот збор. Данската економија создава поголема додадена вредност по работник. Тоа овозможува и повисоки плати. Во Македонија, голем дел од економијата сè уште се потпира на трудоинтензивни сектори со ниска профитна маржа. И тука се затвора кругот.
На крајот, споредбата Данец на час, Македонец на ден не е само сензационалистичка формула. Прашањето не е дали бројките се точни. Прашањето е како да се намали јазот. Дали преку подобро образование, преку технолошки инвестиции, преку реформи што ќе ја зголемат продуктивноста.
Или ќе продолжиме да ја повторуваме истата констатација, секоја година, со малку изменети цифри и со истото чувство дека нешто ни бега низ прсти…
Б.З.М.
