Милион долари. Сума што звучи како животна цел, како симбол на финансиска сигурност, како бројка што го дели просечниот човек од светот на капиталот.
Но кога таа бројка ќе се стави во однос со просечната плата во Македонија, математиката станува непријатно прецизна.
Според груби пресметки, на еден просечно платен Македонец би му биле потребни околу 170 години работа за да стигне до милион долари, под услов целата плата да ја трга настрана и да не потроши ниту денар.
Во пракса, такво нешто е невозможно. Платата не е чиста акумулација, туку средство за преживување. Сметки, рати, храна, гориво, кирија или кредит за стан, трошоци за деца.
Секој месец парите имаат своја рута и ретко остануваат таму каде што би сакале да ги задржиме. Кога ќе се одземе сè што мора да се плати, останува мал простор за штедење. Понекогаш и воопшто нема.
Економските аналитичари велат дека ваквите пресметки не се прават за да обесхрабрат, туку за да ја покажат разликата меѓу локалните приходи и глобалните стандарди на богатство.
Милион долари денес во светски рамки не значи екстремно богатство, туку одредена стабилност, инвестиционен капацитет, можност за пасивен приход. Во Македонија, пак, таа сума изгледа како нешто што се гледа од далечина, но тешко се достигнува само со редовна плата.
Ако се земе предвид просечната нето плата и се направи едноставна пресметка, годишниот приход е далеку од нивото што би овозможило брзо акумулирање капитал.
Дури и кога би се штеделе десет или дваесет проценти од примањата, потребни се децении за да се собере посериозна сума. За милион, пак, потребни се инвестиции, принос, ризик.
Самата плата не е доволна. Или е доволна, но во временска рамка што го надминува човечкиот животен век.
Познавачи на финансиските пазари укажуваат дека проблемот не е само во висината на платите, туку и во структурата на економијата, продуктивноста и ограничените можности за создавање сопствен капитал.
Растот на платите често го следи растот на цените. Инфлацијата ја намалува реалната куповна моќ, тивко, без драматични наслови, но со видлив ефект во домашниот буџет.
Социолозите додаваат дека ваквите бројки влијаат и врз менталитетот. Кога целта изгледа далечна и недостижна, луѓето почнуваат да размислуваат за алтернативи. Работа во странство, дополнителни ангажмани, сопствен бизнис, ИТ сектор, инвестиции во недвижности.
Не затоа што не сакаат стабилност дома, туку затоа што сакаат побрза динамика на напредување.
Секако, постојат исклучоци. Луѓе кои со претприемништво или паметни инвестиции стигнале до значаен капитал. Но тие не ја менуваат статистиката на просекот.
А токму просекот ја раскажува приказната за околу 170 години работа за една сума што во глобални рамки не е ни спектакуларна.
Можеби најпарадоксално е што милионот, кога ќе се подели на тие 170 години, излегува како неколку илјади долари годишно. Бројка што изгледа достижна на хартија, но недостижна во реалниот контекст на просечните приходи.
И токму тука е суштината. Не во самиот милион, туку во јазот меѓу трудот и акумулацијата.
Прашањето, на крајот, не е дали некој навистина ќе работи 170 години. Тоа е апсурд. Прашањето е зошто една едноставна пресметка звучи толку уверливо.
И зошто многумина, кога ќе ја слушнат, само ќе воздивнат и ќе кажат дека така некако излегува…
Б.З.М.
