Европската унија (ЕУ) мора да го заврши својот единствен пазар до крајот на 2028-ма година, вклучително и финализирањето на енергетската унија, изјави претседателката на Европската комисија (ЕК), Урсула фон дер Лајен, во говорот пред Европскиот парламент (ЕП).
„Завршувањето на нашиот единствен пазар значи и заокружување на нашата енергетска унија, што е од витално значење за понатамошно намалување на цените“, нагласи таа.
Фон дер Лајен стави силен акцент на потребата од поедноставување на регулаторната средина за бизнисите во ЕУ, за да може Европа да биде поконкурентна во однос на САД и Кина. Според неа, САД имаат еден финансиски систем, со еден главен финансиски центар и ограничен број дополнителни, додека ЕУ има 27 различни финансиски системи, секој со свој надзорен орган. Покрај тоа, во блокот работат повеќе од 300 платформи за тргување, што, според неа, претставува „фрагментација во екстремна форма“.
Претседателката на ЕК нагласи дека на Европа ѝ е потребен „еден голем, длабок и ликвиден пазар на капитал“. Токму ова е целта на градењето на Унијата за штедење и инвестиции. Се очекува сите 27 земји-членки да учествуваат во неа, но доколку е потребно, тоа може да се направи и во потесен формат.
Фон дер Лајен објави дека ќе им предложи на лидерите на ЕУ на состанокот на Европскиот совет во март да одобрат заедничка мапа на патот за продлабочување на единствениот пазар до 2028-ма година, со јасен распоред за преземање конкретни чекори. Според неа, отстранувањето на бариерите и градењето вистински интегриран внатрешен пазар се клучни за враќање на економската динамика на Унијата и обезбедување на нејзината стратешка автономија.
Како дел од напорите за намалување на административниот товар, таа го презентираше концептот „EU Inc“, режим со унифицирани правила што важат низ целата ЕУ, што ќе овозможи регистрација на компанија целосно преку интернет во рок од 48 часа. Планирана е и дополнителна финансиска поддршка за малите бизниси и стартап компаниите.
Во својот говор, Фон дер Лајен се осврна и на индустриската политика и јавните набавки. Таа рече дека преференцијата за стоки произведени во Европа е неопходна за зајакнување на производствената база на Унијата, но нагласи дека таков пристап не треба да се применува механички. Мерките треба прецизно да се калибрираат по секторска анализа, а не да претставуваат политика „еднократна големина за сите“.
Во однос на енергетиката, таа истакна дека недостатокот на доволно интерконекции и зависноста од фосилни горива продолжуваат да ги одржуваат високи цените на енергијата. Според неа, електричната енергија произведена од гас чини над 100 евра за мегават-час, додека од сончева енергија – околу 34 евра, а од нуклеарна енергија – до 60 евра за мегават-час. Комисијата подготвува пакет за европски мрежи, со цел да изгради „енергетски автопати“ меѓу земјите-членки.
Во геополитички контекст, претседателката на ЕК рече дека конкурентна Европа може да ја гарантира својата независност со проширување на домашното производство и продлабочување на трговијата со сигурни партнери. Таа ги наведе договорите со Швајцарија, Мексико, Индија и земјите од Меркосур како дел од оваа стратегија.
Дискусијата за спроведувањето на препораките од извештајот на Марио Драги продолжува со говори на европратеници од различни политички семејства.
Од извештајот на Драги до „компас за конкурентност“
Дебатата на пленарната седница беше посветена на итните мерки за оживување на конкурентноста на ЕУ, продлабочување на единствениот пазар и намалување на трошоците за живот – од препораките во извештајот на Марио Драги до нивната практична имплементација.
Извештајот за иднината на европската конкурентност беше нарачан од фон дер Лајен во септември 2023-та година, во услови на забавување на продуктивноста, демографски предизвици, зголемување на трошоците за енергија и зголемена глобална конкуренција. Во исто време, зелените и дигиталните транзиции бараат невидени инвестиции и иновации.
Во јануари 2025-та година, ЕК го претстави таканаречениот „Компас за конкурентност“ – стратешка рамка за враќање на економската динамика на ЕУ во следните пет години, вклучително и преку иницијативи како што е Пактот за чиста индустрија.
Според податоците за периодот септември 2025-та – јануари 2026-та година, ЕУ усвои 38 законски акти според вообичаената законодавна постапка. Околу 60 проценти од нив имаат среден или висок степен на релевантност за препораките на Драги, при што само шест се дефинирани како структурно значајни. Законодавната активност е интензивна, но не секогаш одговара на вистинско влијание врз конкурентноста.
Вкупно 29 мерки од препораките на Драги се префрлија во статус на „спроведени“ или „делумно спроведени“ како резултат на новоусвоеното законодавство. Од јануари 2026-та година, 58 препораки (15,1%) се целосно спроведени, 91 (23,8%) се делумно спроведени, а 234 (61,1%) остануваат во процес на спроведување или не се спроведени.
Напредокот е опишан како постепен и консолидирачки, а не како трансформативен. Највисок степен на имплементација е забележан во области како што се Механизмот за прилагодување на јаглеродните граници (CBAM), одбранбената индустриска политика и рамките за спроведување и усогласување. Во области како што се вештини, пазар на труд и податоци, напредокот е претежно подготвителен, без создавање обврзувачки механизми за имплементација.
Севкупната оценка покажува дека ЕУ гради правна, финансиска и административна инфраструктура за дејствување, но сè уште не е премината во фаза на системска структурна трансформација.
