Во време кога просечниот граѓанин внимателно ги брои деновите до плата, а количката во маркет се полни со сè помалку производи, излозите со луксузна стока во Скопје светат како да нема никаква економска турбуленција.
Нови модели на автомобили од висока класа се резервираат уште пред да пристигнат во салоните, скапите станови во централното градско подрачје се продаваат како алва, а брендираната облека и часовници не мируваат долго на полиците.
Парадокс? Можеби. Или само потврда на старото правило дека кризата не ги погодува сите еднакво.
Економските аналитичари објаснуваат дека луксузот најчесто има поинаква динамика од масовната потрошувачка. Кога средната класа го стега ременот, најбогатите не ги менуваат навиките со иста брзина.
„Побарувачката за премиум производи е помалку чувствителна на инфлација и раст на цените. Клиентите во тој сегмент имаат акумулиран капитал и инвестиции кои им носат приходи и во нестабилни времиња“, вели еден универзитетски професор по економија.
Според него, во услови на несигурност дел од богатите дури и повеќе инвестираат во недвижности, уметнички дела или луксузни добра како форма на заштита на вредноста.
Податоците од домашниот пазар го потврдуваат впечатокот. Агенции за недвижности сведочат дека становите со висока квадратура и локација во елитни населби ретко чекаат купувач подолго од неколку недели.
„Имаме клиенти кои не прашуваат за цена, туку за квалитет и ексклузивност. За нив е поважно да добијат нешто што нема секој“, објаснува искусен брокер.
Во меѓувреме, становите од пониската и средната ценовна категорија стојат подолго на огласите, а купувачите преговараат за секој денар.
Слична е сликата и во автомобилскиот сектор. Додека продажбата на половни возила бележи колебања, новите модели од луксузните марки се нарачуваат однапред. Познавачи на пазарот велат дека станува збор за специфична клиентела која не купува автомобил само како превозно средство, туку како статусен симбол и дел од личниот бренд. Во тие кругови, кризата е повеќе тема за разговор отколку реален проблем.
Психолозите додаваат уште една нијанса. Во време на неизвесност, симболите на сигурност и успех стануваат уште поважни.
„Луксузот испраќа порака дека сте стабилни, дека контролирате. Тоа е суптилен, но моќен сигнал“, објаснува еден социолог кој го следи однесувањето на потрошувачите.
Според него, токму во кризни периоди се засилува потребата за демонстрација на успех, како одбрана од општата несигурност.
Но приказната има и друга страна. Малите трговци и производители кои се потпираат на масовната потрошувачка чувствуваат силен притисок.
Тие сведочат дека купувачите сè почесто бараат попусти, заменуваат бренд со поевтина алтернатива и одложуваат поголеми набавки.
„Луѓето размислуваат двапати пред да купат нешто што не е неопходно“, вели сопственик на мал бизнис. И тука кризата е видлива, речиси опиплива.
Експертите предупредуваат дека ваквата нерамнотежа може дополнително да ја продлабочи социјалната разлика. Додека еден слој од општеството инвестира во сè поскапи добра, друг се бори со растечките трошоци за струја, храна и кредити.
И понекогаш тоа создава чувство дека постојат две паралелни реалности. Една во која се отвораат нови ресторани со дегустациски менија од неколку илјади денари, и друга во која се пресметува дали да се купи килограм месо или да се почека викенд попуст.
Сепак, економистите потсетуваат дека пазарот на луксуз е релативно мал и не може да ја одржи целокупната економија.ѓ
„Фактот дека луксузот се продава не значи дека кризата не постои. Тоа само покажува дека ефектите се распределени нерамномерно“, нагласува финансиски консултант.
Според него, вистинската слика се гледа во индустриите што зависат од широката база на потрошувачи.
И така, додека едни ги одложуваат летувањата и ги кратат трошоците, други резервираат нови патувања и купуваат уште еден стан како инвестиција. Кризата, очигледно, не е универзално искуство. Таа има различни лица, различни мириси, различна тежина. За некого е стегнат буџет и неизвесност. За некого можност за ново вложување. И можеби токму тука лежи одговорот зошто луксузот, колку и да звучи цинично, најлесно се продава.
Б.З.М.
