Кредитот сам по себе не е зло. Тој е алатка, финансиски инструмент што може да помогне или да одмогне, зависно од тоа како и зошто се користи.
Во македонскиот контекст, каде што платите тешко го стигнуваат растот на цените, а секој месец личи на мала борба за рамнотежа, кредитите одамна престанаа да бидат луксуз и станаа секојдневие. Прашањето, велат упатените, не е дали кредитот е лош, туку за што се зема.
Според економски аналитичари, разликата меѓу „паметен“ и „лош“ кредит не е во каматната стапка, туку во неговата намена.
Кога кредитот се користи за решавање реален проблем, за инвестиција во бизнис, образование, подобрување на условите за живот или рефинансирање на постоечки обврски, тогаш тој може да биде поттик, а не товар.
Но, кога се зема за покривање секојдневни трошоци, за потрошувачка која не остава трага, тогаш кредитот почнува да личи на снежна топка што тивко, но сигурно расте.
„Најчеста грешка е што кредитот се доживува како продолжение на платата“, објаснуваат финансиски експерти.
Наместо привремено решение, тој станува постојан начин на преживување. Денес се зема за да се затвори месецот, утре за да се врати претходниот кредит, задутре за да се плати нешто што одамна било одложено. И тука почнува кругот… оној познатиот.
Во Македонија, потрошувачките кредити се меѓу најзастапените, а тоа, според познавачите, е јасен сигнал за структурен проблем.
Кога голем дел од граѓаните се задолжуваат не за развој, туку за преживување, тогаш кредитот ја губи својата позитивна улога. Наместо да создава вредност, тој ја одложува кризата, но по цена на поголем притисок во иднина.
Од друга страна, има и примери каде кредитот ја одиграл својата вистинска улога. Мали бизниси што почнале со банкарска поддршка, семејства што решиле станбено прашање со долгорочен план, луѓе што инвестирале во знаење и вештини. Во тие случаи, кредитот не е товар, туку скала. Секако, не без ризик, но со јасна цел.
Експертите предупредуваат дека најопасни се кредитите земени импулсивно, без пресметка и без јасен план. Брзите кредити, минималните месечни рати што изгледаат безопасно, ситниот текст што ретко кој го чита… сето тоа создава илузија на лесни пари. А лесни пари, како што често се покажува, најскапо се враќаат.
Во јавноста често се зборува дали банките се виновни, дали каматите се високи, дали условите се фер. Но, дел од аналитичарите сметаат дека одговорноста е поделена.
Финансиската писменост е сè уште слаба, а одлуките често се носат под притисок, емоционално, без ладна глава.
„Кредитот не смее да биде замена за системско решение“, велат тие.
На крајот на краиштата, кредитот останува тоа што отсекогаш бил. Ни добар, ни лош. Само средство. Она што го прави опасен или корисен е причината поради која се зема и начинот на кој се враќа.
Б.З.М.
