Греењето на домовите во Македонија со години е тивок, но упорен проблем. Не е тема што се отвора само кога ќе дојдат сметките, туку нешто што луѓето го носат со себе од ноември до март, понекогаш и подолго.
Студот не е секогаш драматичен, но зградите се. Стари, слабо изолирани, градени во време кога никој сериозно не размислувал за енергетска ефикасност. Во такви услови, прашањето дали топлотните пумпи навистина можат да помогнат не е прашање на мода или тренд, туку на реална издржливост на едно домаќинство.
Состојбата со греењето кај нас, според експертите, може да се опише со неколку збора: традиционално, неефикасно и скапо.
Проценките покажуваат дека околу 80 проценти од станбените објекти во државата не ги исполнуваат основните стандарди за енергетска ефикасност, а значаен дел од нив воопшто немаат сериозна термичка изолација.
Последицата е очигледна: прекумерна потреба за греење и огромна потрошувачка на енергија. Во просек, за загревање на еден квадратен метар се трошат меѓу 120 и 150 киловат-часови годишно, што е речиси двојно повеќе од просекот во земјите на Европската Унија. И тука веќе не зборуваме за комфор, туку за загуби. Големи загуби.
Во тој контекст, топлотните пумпи сè почесто се спомнуваат како можно решение. Не како евтина алтернатива, туку како долгорочна инвестиција.
Да, нивната набавка и инсталација се скапи, најскапи во споредба со другите системи за греење, но токму тука почнува разликата.
Благодарение на значително пониските трошоци за користење, во споредба со електрични котли или греење на пелети, периодот на враќање на инвестицијата се проценува на пет до седум години.
Од друга страна, директното електрично греење, и покрај тоа што изгледа наједноставно, останува најскапата варијанта – особено кога ќе се земат предвид тарифните зони и високата потрошувачка.
Колку тоа изгледа во пракса, покажува една анализа спроведена во едно семејно домаќинство во околината на Скопје.
Станува збор за куќа со површина од околу 150 квадратни метри, стара неколку децении, но темелно реновирана. Во објектот е вградена топлинска пумпа од тип вода-воздух со моќност од девет киловати, а нејзината потрошувачка е следена во текот на целата грејна сезона 2024/25, од октомври до мај.
Резултатите се повеќе од интересни. Во тој период, системот потрошил вкупно 3.558 киловат-часови електрична енергија, а за возврат произведе околу 13.000 киловат-часови топлинска енергија.
Тоа е однос што јасно укажува на високата ефикасност на ваквиот систем.
Според експертите, таа количина топлина е еквивалентна на енергијата што би се добила од околу 3,5 тони пелети, шест кубни метри огревно дрво, 6,5 тони јаглен, околу 700 кубни метри природен гас или приближно 600 литри мазут. Кога ќе се преведе во секојдневен јазик – разликата е огромна.
Но, тука следи и важната напомена. Потрошувачката на топлинската пумпа во голема мера зависи од состојбата на објектот и од навиките на живеење.
Добрата изолација прави чуда, а температурата што ја посакуваат жителите прави уште поголема разлика.
„Разликата меѓу три и десет степени Целзиусови во надворешната температура може да ја преполови дневната потрошувачка“, објаснуваат познавачите на ваквите системи.
Дополнително, грејната сезона 2024/25, според метеоролошките податоци, била релативно просечна – без екстремни студови, но и без долги топли периоди. Таман толку да се добие реална слика.
Кога на крај сè ќе се стави на хартија, финансиската пресметка покажува дека ваков систем на греење би чинел меѓу 45 и 60 евра месечно во текот на грејната сезона.
Секако, тоа не е фиксна сума. Многу зависи од тоа дали домаќинството ќе влезе во таканаречената црвена зона на потрошувачка на електрична енергија.
А токму тука се појавува еден од клучните проблеми. Прагот за влез во таа зона е релативно низок, па домаќинствата што се греат на струја, дури и со ефикасни системи како топлотните пумпи, лесно можат да преминат во поскапа тарифа. И тогаш сметката, барем на хартија, изгледа поинаку.
Топлотните пумпи, велат аналитичарите, не се волшебно стапче. Тие не можат да ја поправат лошата изолација ниту да ги решат сите системски проблеми во енергетиката.
Но, во комбинација со квалитетно реновиран објект и паметно управување со потрошувачката, тие нудат нешто што кај нас ретко се гледа – стабилно, чисто и долгорочно решение за греење.
Прашањето е дали државата, тарифните политики и навиките на граѓаните ќе бидат подготвени да го следат тој чекор. Или ќе продолжиме, како и досега, да се грееме скапо и да губиме повеќе отколку што навистина мора…
Б.З.М.
