Во излозите сè блеска. Црвени бројки, прецртани цени, големи проценти што врескаат „акција“. Купувачот застанува, пресметува набрзина, си вели дека сега е моментот. А всушност, многу често, токму тогаш плаќа речиси исто како и вчера. Или повеќе.
Лажните попусти одамна не се инцидент, туку модел на однесување што тивко се всели во македонската трговија.
Механизмот е едноставен, но лукав. Цената најпрво се „крева“ неколку недели пред најавеното намалување. Потоа доаѓа акцијата. Истата таа цена, или минимално пониска, се претставува како големо намалување.
Потрошувачот гледа прецртана сума и нова, пониска бројка и добива чувство дека штеди. Во реалноста, заштедата е симболична, а понекогаш и измислена.
Еден економски аналитичар објаснува дека трговците не играат на математика, туку на психологија.
„Луѓето не паметат точно колку чинел еден производ пред еден месец. Го паметат впечатокот. А впечатокот го креира прецртаната цена. Таа кажува приказна, не факт“, вели тој.
И навистина, малкумина чуваат сметки или прават споредби наназад. Купувањето е момент, импулс, одлука донесена меѓу две полици.
Посебно проблематични се т.н. сезонски попусти. Летни, зимски, празнични. Истите зборови, истата еуфорија, истата сценографија.
Само што, како што велат познавачите на пазарот, дел од производите никогаш и не биле продавани по „редовната“ цена што сега гордо е прецртана. Таа цена постои само на хартија. Или на етикета. Ништо повеќе.
Во трговијата со техника и облека, оваа пракса е речиси нормализирана.
„Имате производ кој цела година се продава за 2.000 денари. За време на акција, одеднаш ‘редовната’ цена станува 3.000, а акциската 2.100. Формално, има попуст. Суштински, купувачот е во минус“, објаснува еден експерт за заштита на потрошувачите.
Институциите повремено најавуваат контроли, но казните се ретки, а ефектот краткотраен.
Трговците добро знаат каде се сивите зони и вешто ги користат. Законот бара да се наведе најниската цена во последните 30 дена, но кој ја проверува. И како. Потрошувачот останува сам со своето чувство дека нешто не е во ред, ама нема доказ во рака.
Еден познавач на трговските практики вели дека проблемот не е само во трговците, туку и во културата на купување.
„Ние сме навикнати да чекаме попусти. Ако нема акција, не купуваме. Тоа ги тера трговците постојано да глумат акција. Влеговме во маѓепсан круг“, вели тој и замолчува на кратко, како да бара подобар збор. „И никој не е целосно невин“.
Сепак, одговорноста не може да се префрли целосно на купувачите. Тие реагираат на она што им се сервира. А се сервира добро спакувана илузија. Голем процент, силна боја, ограничено време. Купи сега или ќе згрешиш. Тоа е пораката. И таа работи.
Лажните попусти не се само прашање на цена. Тие ја трошат довербата. Кога купувачот еднаш ќе сфати дека бил изманипулиран, следниот пат ќе биде посомничав. А кога сомнежот ќе стане правило, трговијата ја губи смислата. Се претвора во игра на надмудрување. Кој кого.
Додека тоа се случува, излозите ќе продолжат да светат, бројките ќе бидат сè поголеми, а вистинските попусти сè поретки. Купувачот ќе влегува со надеж дека овојпат навистина штеди. И ќе излегува со кеса во рака и тивко прашање во глава. Дали навистина… или само така ми се чинеше.
Б.З.М.
