Прашањето дали неделата треба да биде работен ден повторно се врати во јавниот простор, откако Црна Гора ја укина неделата како работен ден со образложение дека таквото решение било спротивно на уставните принципи.
Одлуката таму не остана само правна формалност, туку отвори поширока расправа за границите меѓу економијата, трудот и елементарното човечко достоинство.
И кај нас, неизбежно, се слуша истото прашање. Дали сме подготвени за ваков чекор, или неделата мора да остане уште еден ден за работа, сметки и за преживување.
Во Македонија, темата не е нова. Пред три години, Стопанската комора поднесе иницијатива до Уставниот суд со барање неделата да не биде работен ден, но таа беше отфрлена. Со тоа, формално, прашањето беше затворено. Барем на хартија.
Во пракса, незадоволството кај дел од работниците никогаш не исчезна, а кај работодавците остана дилемата дали строгото затворање во недела е навистина решение или само дополнителен товар.
Аналитичари кои внимателно ги следат состојбите велат дека примерот од Црна Гора не може механички да се преслика, но дека носи важна порака.
Таму аргументот не бил економски, туку уставен, што ја менува целата рамка на дебатата. Ако правото на одмор е дел од основните работнички права, тогаш неделата како ден без работа не е луксуз, туку стандард. Или барем така размислуваат дел од експертите, со онаа тивка забелешка дека економијата секогаш наоѓа начин да се прилагоди, дури и кога на почетокот се крши и протестира.
Од друга страна, познавачи на пазарот предупредуваат дека целосното укинување на неделата како работен ден може да има последици, особено за малите бизниси и трговијата.
За нив, секој ден значи промет, а секој затворен ден е загуба што не секогаш може да се надомести. Во такви услови, велат тие, постои ризик товарот повторно да падне врз работниците, но во друга форма, преку подолги смени во останатите денови или преку работа што формално не постои… ама сите знаат дека постои.
Експертите за трудово право потсетуваат дека прашањето не е црно-бело. Неделата може да биде неработен ден, но со јасно дефинирани исклучоци, строги надоместоци и контрола што навистина функционира. Не на хартија, туку на терен.
Затоа што, како што велат, не е проблемот во законот, туку во тоа дали некој навистина го почитува.
Во целата оваа расправа, ретко се слуша гласот на обичниот работник, но кога ќе се слушне, пораката е едноставна. Неделата не е само ден без работа, туку единствениот ден кога семејството може да се собере, кога телото малку се опоравува, кога човекот има чувство дека животот не е само смена, автобус, каса. Економските бројки, велат тие, не го мерат заморот.
Па така, дилемата останува. Треба ли неделата да биде работен ден? Ако се гледа низ призма на профитот, одговорот е јасен.
Ако се гледа низ призма на човекот, одговорот е исто така јасен, но во спротивна насока. Меѓу тие две точки, државата треба да најде рамнотежа. Дали ќе ја најде, и кога, е прашање што повторно се отвора… и тешко дека брзо ќе се затвори.
Б.З.М.
