Најавите за нов бран покачувања на минималната плата, кои на хартија звучат како социјална правда, меѓу занаетчиските дуќани одекнуваат како пресуда.
Не дека некој има против работникот да земе повеќе, напротив, ама математиката во малите работилници едноставно почна да „заглавува“.
Ако го прашате стариот чевлар на аголот или мајсторот што со децении поправа часовници, ќе ви кажат исто – дека секој денар плус наметнат од државата е чекор поблиску до клуч на врата.
Познавачите на овие прилики велат дека занаетчиството кај нас веќе долго време дише на апарати, а овој последен притисок може да биде она што конечно ќе го прелие веќе преполнетиот пехар.
Проблемот не е само во нето износот што треба да му се исплати на чиракот или калфата, туку во целиот товар од придонеси и давачки што доаѓаат во пакет со тоа.
Еден искусен аналитичар со право забележува дека занаетот не е фабрика со илјада машини каде што трошокот се губи во масовното производство, туку тука секоја алатка и секој час работа имаат своја специфична цена која не трпи вештачки корекции.
И навистина, како да му објасните на муштеријата дека поправката на чевлите сега чини двојно повеќе само затоа што државата одлучила да биде дарежлива со туѓи пари?
Токму тука е јазот. Економски експерти предупредуваат дека ваквиот присилен раст на платите, без реално зголемување на продуктивноста или субвенции за малите бизниси, само ќе ја нахрани сивата економија.
Подобро да работам сам во гаража, отколку да држам дуќан со сите нишани и на крајот на месецот да бидам во минус, се слушаат шепотења по сокаците.
И не е само страв од банкрот, туку некое чувство на немоќ пред административните лавиринти кои никако да го препознаат специфичниот дух на малите семејни бизниси.
Не е работата само во тие неколку илјади денари разлика, туку во целиот синџир што почнува да се кине таму каде што е најтенко.
Кога ќе влезете во една кројачка работилница, каде што машината брмчи со ист ритам веќе триесет години, гледате повеќе од само занает – гледате преживување на еден микрокосмос кој не трпи нагли шокови.
Има нешто мачно во тоа кога гледате како еден долгогодишен познавач на еснафските прилики со тресење глава ги прегледува новите пресметки.
Според него, државата често заборава дека занаетчијата сам си е менаџер, набавувач, мајстор и хигиеничар. Секој дополнителен трошок за плата на помошникот директно ја јаде неговата скромна заработка, онаа што треба да ја однесе дома кај своето семејство.
Ако се зголеми минималецот без истовремено да се намалат парафискалните давачки или да се воведат олеснувања за струјата и киријата, математиката едноставно вели: „нема сметка“.
И тогаш доаѓаме до оној апсурд: да имаме законски висока плата, а да немаме кој да ја исплати бидејќи дуќанот е под клуч.
Целата оваа ситуација со минималецот е како нож со две сечила, вели еден долгогодишен познавач на пазарните услови, кој смета дека додека се обидуваме да го заштитиме стандардот на најсиромашните, несвесно ги уништуваме оние што го одржуваат локалниот дух жив.
Ако занаетчијата не може да ја покрие платата, прво што ќе направи е… па, веројатно ќе престане да вработува млади луѓе.
Посебно е чувствително прашањето со обуката на нови кадри. Еден аналитичар со долгогодишно искуство во секторот на мали претпријатија посочува дека занаетот се учи со години, а во тој период чиракот повеќе е трошок отколку добивка за мајсторот.
Со наметнувањето на висок минималец уште од првиот ден, се убива секаква мотивација кај старите мајстори да примат млади луѓе.
Зошто некој би ризикувал да плаќа полна цена за некој што допрва треба да научи како се држи алатот, особено во време кога и самите материјали за работа се поскапени до небо?
Тоа е тој затворен круг каде што желбата за социјален мир на кратки патеки создава долгорочен пустош. Чаршијата секогаш прва ги чувствува потресите. Таму веќе не се дебатира дали ќе биде тешко, туку како ќе се преживее следниот квартал.
Познавачите велат дека ако не се најде некој среден пат, некое решение што ќе го заштити работникот без да го „задуши“ газдата на малата работилница, ќе останеме само со спомените за мајсторските раце.
Оти, на крајот на краиштата, занаетот не е само економија. Тоа е традиција, култура и семејно наследство кое, ако еднаш се прекине поради административни пресметки… тешко дека некоја нова регулатива ќе го оживее повторно.
Б.З.М.
