Полската економија минатата година надмина 1 трилион долари, што е кулминација на децениски бум што е во остра спротивност со нестабилните економии на нејзините многу поголеми европски соседи, објави „Wall Street Journal“.
Овој пресврт, потврден со податоците објавени во петокот од статистичкиот завод на земјата, веројатно ќе ја вметне Полска во првите 20 економии во светот до 2025-ра година. Се очекува да ја престигне Швајцарија, која сè уште не ги објавила своите бројки за крајот на годината. Полска сега е веднаш зад број 19, Саудиска Арабија, чија економија се проценува на 1,3 трилиони долари.
Пред триесет и пет години, под изолиран комунистички режим, куповната моќ на просечниот Полјак, прилагодена за локалните цени, беше на исто ниво со Јамајка. Сега е повисока од онаа на Јапонија.
Бруто домашниот производ порасна за 3,6% минатата година, во споредба со 3% во 2024-та година, според податоците објавени од статистичкиот завод на Полска. Од почетокот на 1990-тите, БДП-то се зголемува со просечна стапка од околу 4% годишно, што ја прави Полска една од најбрзорастечките економии во Европа.
Моторот на оваа трансформација е комбинација од силна приватна потрошувачка и одржливи владини инвестиции. Приходите постојано растат, поддржани од робустен пазар на трудот. Во меѓувреме, владините трошоци, делумно финансирани од Европската Унија, помогнаа во модернизирањето на полската индустрија и проширувањето на сè повеќе дигитализираниот услужен сектор.
„Ова е нераскажана приказна за економски успех. Полска треба да биде пример за европската машина за конвергенција“, вели Марчин Пјатковски, професор по економија на Универзитетот Козмински во Варшава, осврнувајќи се на стремежот на ЕУ да им помогне на економиите во развој да ги стигнат земјите со повисоки приходи.
По падот на комунизмот, земјата брзо разви динамичен приватен сектор, како и високо диверзифицирано индустриско производство и извоз, забележува Пјатковски. Ова ја направи Полска особено отпорна на економски шокови. Со исклучок на пандемијата Ковид-19, Полска е единствената економија на ЕУ што избегна рецесија од почетокот на 1990-тите.
„Всушност, не станува збор за фондовите на ЕУ, туку за отворените пазари, за институциите, за правилата на игра што Полска ги совлада и ги трансформираше во одржлив раст“, вели Пјатковски.
Објавата дојде во вистинско време за претставниците на ЕУ. Во услови на фрагментација на глобалниот економски поредок и стагнација на растот во блокот како целина, европските лидери повикуваат на подлабока интеграција и посилни инвестициски политики, како што се залага во извештајот на Марио Драги, поранешниот претседател на Европската централна банка. Подемот на Полска, која сега увезува повеќе стоки од Германија отколку од Кина, е доказ за ефикасноста на овој модел.
Земјата, која е на фронтот на војната во Украина, исто така стана клучен двигател на одбранбените напори на континентот во време кога е во прашање поддршката од САД. Таа троши поголем дел од БДП-то за одбрана од која било друга земја-членка на ЕУ и ја одржува најголемата постојана армија во блокот.
Но, по децении обиди да го стигне темпото, Полска сега мора да се прилагоди на животот во големите лиги. Во наредните години, нејзината економија ќе мора да се справи со повисоки трошоци за работна сила, пониски приноси од инвестициите и помалку финансирање од ЕУ, вели Матијас Шупета, економист во „DZ Bank“.
Полска, исто така, мора да се справи со растечкиот јавен долг. Со околу 6,8% од БДП во 2025-та година, буџетскиот дефицит на земјата е далеку над горната граница од 3% за земјите-членки на ЕУ.
Според Организацијата за економска соработка и развој, полската влада ќе треба да ги намали трошоците и да ги зголеми даноците за да го намали долгот во наредните години. Покрај пониските инвестиции од ЕУ, кои треба да достигнат врв во 2026-та година, овие мерки веројатно ќе влијаат врз растот на среден рок, соопшти ОЕЦД.
„Но, долгот на приватниот сектор на Полска останува низок според стандардите на ЕУ, ограничувајќи ги ризиците од билансот на состојба и ранливоста на економските шокови и зголемувајќи ги можностите за приватни инвестиции“, рече Пјатковски.
„Кога ќе се комбинира јавниот и приватниот долг, Полска е релативно ниско задолжена земја“, додаде тој.
Европската комисија очекува буџетскиот дефицит на Полска да се намали на 6,3% од БДП во 2026-та година.
Полска, исто така, се соочува со длабоки демографски промени. Како и поголемиот дел од Европа, таа има брзо стареечко население, надополнето со долгорочен „одлив на мозоци“, бидејќи многу граѓани на работоспособна возраст заминуваат за подобри можности во странство.
„Висококвалитетната и евтина работна сила на Полска постепено се намалува“, рече Адам Антониак, виш економист за Полска во „ING“.
Ова бара привлекување млади и постари работници во работната сила и преиспитување на имиграциската политика на земјата за враќање на таленти од странство, забележува тој. Повеќе од 1,5 милиони украински бегалци влегоа во Полска по руската инвазија, помагајќи да се зајакне работната сила во земјата – поддршка што би можела да се намали ако заврши војната.
„Сепак, оваа работна сила ќе треба да се преквалификува и прераспредели во блиска иднина во попродуктивни сектори на економијата, како што се услугите“, додава Антониак.
Справувањето со овие предизвици ќе биде клучно за следната голема цел на Полска: приклучување кон Г-20. Земјата е поканета како гостин на следниот самит на Г-20 во декември, но како постојана членка ќе има посилен глас на меѓународната сцена.
Ова несомнено би била победа и за Европа, демонстрирајќи ја вредноста на отворените пазари, либералните системи и силните институции засновани на правила, вели Пјатковски.
„Сите работи што светот е во опасност да ги изгуби во моментов“, додава тој.
