Автобусот доаѓа за три минути. Така барем пишува на таблата. Луѓето стојат, гледаат, чекаат. Три минути поминуваат, па уште три, па уште пет.
Таблата се ресетира, бројката исчезнува, а автобусот едноставно не се појавува. Ова не е исклучок, туку рутина. Секојдневие кое граѓаните што зависат од јавниот превоз го живеат со години, а во последните месеци сè поинтензивно.
На автобуските постојки утрата почнуваат со нервоза, а завршуваат со доцнење. За работа, за училиште, за лекар.
Некои од граѓаните веќе и не гледаат во таблите, туку директно во далечината, со онаа тивка надеж дека „можеби овојпат ќе дојде“.
Други пресметуваат колку уште ќе доцнат и дали има смисла да се јават на работа или тоа веќе никого не го изненадува.
„Понекогаш чекаме и по 40 минути, а линијата на хартија постои, во реалност не“, вели една постара скопјанка, која секојдневно користи автобус за да стигне до здравствена установа.
Проблемот одамна не е само во доцнењето. Станува збор за непредвидливост. Граѓаните не знаат дали автобусот ќе дојде, кога ќе дојде и дали воопшто ќе има место за влез.
Пренатрупаните возила, прескокнатите линии и тишината од надлежните создаваат чувство дека јавниот превоз е оставен сам на себе. Аналитичари посочуваат дека системот функционира на инерција, без јасен план, без стабилен возен ред и без реална контрола на тоа што навистина се случува на терен.
Во разговорите со патниците често се слуша истата реченица: „Не знаеме веќе кому да се жалиме“.
Некои велат дека поднеле поплаки, други дека одамна се откажале. Експерти за урбана мобилност предупредуваат дека ваквата состојба има пошироки последици.
Кога јавниот превоз е недоверлив, граѓаните се префрлаат на автомобили, се зголемува метежот, загадувањето, нервозата во сообраќајот. И кругот се затвора.
Од институционална страна, објаснувањата најчесто се сведуваат на недостиг од возачи, технички проблеми или финансиски ограничувања.
Сето тоа можеби е точно, велат познавачи на состојбите, но граѓаните не живеат од објаснувања.
Тие живеат од автобус што треба да дојде во седум, а доаѓа во осум или не доаѓа воопшто.
„Јавниот превоз не е луксуз, туку основна услуга“, потсетуваат експерти, додавајќи дека довербата тешко се гради, а лесно се губи.
На постојките, меѓутоа, нема стратегии, нема анализи, нема соопштенија.
Има само луѓе што чекаат. Некои со слушалки, други со мобилен во рака, трети со поглед во празно.
И кога конечно ќе се појави автобусот, често следи воздишка, а не олеснување. Затоа што сите знаат дека утре приказната ќе се повтори.
Истото место, истата табла, истото чекање… и истиот знак прашалник што виси во воздухот.
Б.З.М.
