Екранот станува првото нешто што младите го гледаат наутро и последното нешто пред да заспијат. За многумина, тоа е токму TikTok. Не како обична апликација, туку како навика, ритам, понекогаш и како чувство дека ако не си таму, пропушташ нешто важно.
Кратките видеа се редат без пауза, алгоритмот точно знае кога да те задржи уште неколку минути, а тие неколку минути често се претвораат во часови.
Влијанието на TikTok врз младите одамна не е тема само за родители што се загрижени или наставници што забележуваат пад на концентрацијата.
Сè почесто за тоа зборуваат и експерти, кои предупредуваат дека платформата не е неутрална алатка.
„Ова не е само забава. Начинот на кој е дизајниран TikTok директно влијае врз вниманието, самодоживувањето и вредносниот систем кај младите“, посочуваат аналитичари што го следат дигиталното однесување.
Многу млади признаваат дека видеата им помагаат да се опуштат, да се насмеат, да научат нешто ново. И тоа е точно. На платформата има едукативни содржини, креативни идеи, брзи совети за учење, спорт или здравје.
Но проблемот, како што велат познавачите, не е во поединечните видеа, туку во континуитетот. Во бескрајното лизгање. Во тоа што мозокот се навикнува на постојани кратки дози стимул, па сè друго почнува да изгледа бавно, досадно, напорно.
„Кај дел од младите се забележува намалена способност за подолга концентрација и трпение. Тие очекуваат брза награда, брза реакција, брз резултат“, објаснуваат експерти од областа на психологијата.
Тоа се пренесува и во училиштето, и во односите со другите, па дури и во начинот на кој си ги поставуваат целите. Ако нешто не успее веднаш, се откажуваат. Како да го лизгнеш видеото што не ти се допаѓа.
Посебна тема е влијанието врз самодовербата. TikTok е преполн со „совршени“ тела, луксузен живот, постојани насмевки и успеси. Иако повеќето млади се свесни дека тоа е филтрирана реалност, според стручните анализи, споредувањето е речиси неизбежно.
„Проблемот не е што младите гледаат убави слики, туку што почнуваат да веруваат дека тоа е нормата, а сè друго е неуспех“, велат познавачи на медиумската писменост.
Во таа трка по лајкови и следбеници, дел од младите го градат својот идентитет онлајн. Некои успеваат, стануваат препознатливи, па дури и заработуваат. Но мнозинството останува со чувството дека не е доволно интересно, доволно убаво, доволно забележано. Тишината по објавено видео без реакции знае да биде погласна од илјада негативни коментари.
Сепак, експертите предупредуваат дека демонизирањето на TikTok не е решение.
„Платформата е тука и нема да исчезне. Прашањето е како се користи и дали младите имаат алатки да ја разберат“, нагласуваат тие.
Клучот, според нив, е во развој на критичко размислување, во разговори дома и во училиште, во поставување граници што не се доживуваат како казна, туку како грижа.
Интересно е што сè повеќе млади и самите почнуваат да чувствуваат замор. Прават паузи, ги бришат апликациите на неколку дена, се враќаат, па пак заминуваат. Како некаков личен експеримент.
Некои признаваат дека без постојаното лизгање им е полесно да се фокусираат, да читаат, да разговараат. Други пак велат дека чувствуваат празнина. И тоа нешто кажува.
TikTok не го обликува животот на младите сам по себе. Тој го засилува она што веќе постои. Потребата за припадност, за признание, за брза емоција.
Прашањето е дали општеството ќе им помогне на младите да научат да пливаат во таа дигитална река, или ќе продолжи да се прави дека водата не е длабока. А таа, реално, одамна е над колена… и продолжува да расте.
Б.З.М.
