За младите семејства во Скопје, киријата одамна престана да биде обична месечна обврска. Таа стана мерка за тоа колку простор има за живот, а колку за преживување.
Пред да се планира одмор, нов мебел или второ дете, прво се гледа колку останува откако ќе се плати станот.
Во град каде што цената на квадратот расте побрзо од довербата во иднината, изнајмениот дом сè почесто личи на компромис што се одолговлекува со години.
Растот на кириите во Скопје стана секојдневна грижа што директно ја обликува реалноста на младите семејства, нивните одлуки, нивните планови, па и малите семејни расправии што почнуваат околу кујнската маса.
Во услови кога сопствениот дом изгледа далечен, а изнајмувањето сè поскапо, чувството дека животот се живее на привремено станува сè поизразено.
Во последните две до три години, цените за изнајмување станови во Скопје пораснаа со темпо кое платите тешко го следат.
Стан што до неодамна се издаваше за 250 евра денес ретко се наоѓа под 400, особено во населбите поблиску до центарот.
За младо семејство со едно дете, тоа значи дека киријата зема и до половина од вкупните месечни приходи. Потоа доаѓаат сметките, храната, градинката, превозот, и тука веќе нема многу простор за маневар.
„Киријата стана првата и најтешка ставка во буџетот. Сè друго се прилагодува на неа“, велат познавачи на пазарот на недвижности.
Според нив, проблемот не е само во високите цени, туку и во несигурноста што ја носи изнајмувањето.
Договорите најчесто се краткорочни, кириите лесно се коригираат нагоре, а стабилноста, толку неопходна за младо семејство, останува кревка и неизвесна.
Младите родители се наоѓаат во парадокс. Од една страна, желбата за свој дом, за простор каде што нема постојано чувство дека се гости, е силна. Од друга страна, високите цени на становите и строгите услови за станбени кредити ги туркаат назад кон изнајмувањето.
Но и тоа изнајмување веќе не е кратка фаза, туку долгорочна состојба, со сите свои финансиски и психолошки последици.
Економските аналитичари предупредуваат дека ваквиот тренд не завршува само на семејниот буџет. Кога значаен дел од приходите оди за кирија, младите семејства почнуваат да штедат на сè друго, од квалитетот на исхраната и облеката, до образованието и слободното време.
Дел од нив го одложуваат проширувањето на семејството, други се селат во подалечни населби, а има и такви што сериозно размислуваат за заминување од државата. Тивко, без голема драма, но со јасна логика.
„Не станува збор само за пазарна логика, туку за процес што постепено го менува урбаниот и социјалниот состав на градот“, велат експерти за урбан развој.
Според нив, Скопје полека станува град во кој младите семејства се истиснуваат кон периферијата, со подолги патувања до работа, поголеми дневни трошоци и помалку време за семејството. Последиците не се гледаат веднаш, но се чувствуваат со години.
Од другата страна, дел од сопствениците на станови го оправдуваат растот на кириите со инфлацијата, зголемените трошоци и силната побарувачка.
Аналитичарите признаваат дека во таа аргументација има економска логика, но проблемот настанува кога целиот товар се префрла врз една група, младите семејства кои сè уште немаат капитал, ниту заштита од вакви ценовни шокови. Во таа равенка, балансот лесно се губи.
Во разговори со млади родители сè почесто се чувствува замор, но и тивка прилагоденост. Не станува збор за отворен бунт, туку за постепено намалување на очекувањата.
Плановите се кратат, одлуките се одложуваат, а фразата „само да издржиме уште малку“ станува дел од секојдневниот речник.
Времето, меѓутоа, не застанува. Децата растат, потребите се зголемуваат, а киријата повторно чука на вратата со нова сума.
Познавачите на социјалните политики предупредуваат дека без поактивна улога на државата и локалните власти, преку поттикнување на достапно домување, појасни правила за изнајмување и конкретна поддршка за младите семејства, проблемот ќе продолжи да се продлабочува.
Кога домувањето станува привилегија, а не основа за сигурен живот, тогаш веќе не станува збор само за економија, туку за прашање што ја допира иднината на градот.
Б.З.М.
