Со стапувањето во сила на Законот за работно ангажирање лица на почетокот од годинава, државата практично отвори нова врата за илјадници пензионери и студенти кои досега работеа „на раб“ – или преку договори што не им даваа сигурност, или во целосна сива зона.
Според проценките, околу 16 илјади лица од овие категории би можеле легално да се вклучат на пазарот на труд, со јасно дефинирани правила и без ризик да ги загубат стекнатите права.
Од Министерството за економија велат дека системот веќе е функционален и дека процедурите се сведени на минимум.
Пријавувањето, одјавувањето и уплатата на придонесите се одвиваат електронски, без шалтери и без бескрајни редици.
Работодавците, појаснуваат од таму, ги регистрираат ангажираните лица онлајн, преку апликацијата достапна на веб-страницата на Агенцијата за вработување.
„Сè е дигитализирано, транспарентно и едноставно“, велат познавачи на системот, нагласувајќи дека токму ова беше една од клучните слабости на претходните решенија.
До неодамна, пензионерите имаа ограничени опции. Можеа да работат само со договор на дело или авторски договор, при што работодавецот плаќаше 10 отсто персонален данок, но без социјални придонеси.
Во пракса, тоа значеше несигурност за работникот и простор за злоупотреби. Ако пензионерот се вработеше формално, му се запираше исплатата на пензијата. Многумина, како што признаваат и самите експерти, немаа избор и остануваа да работат на црно. Така беше со години… и никој не беше целосно задоволен.
Со новото законско решение, таа слика почнува да се менува. Аналитичарите оценуваат дека законот не е само техничка измена, туку обид за реално приспособување на пазарот на труд кон состојбите на терен.
„Имате луѓе со знаење, искуство, енергија, а системот досега ги туркаше на маргините“, вели еден познавач на економските политики.
Сега, додава тој, тие можат легално да работат, да придонесуваат и да останат активни, без страв дека ќе ја изгубат пензијата или ќе се најдат во правен лавиринт.
И кај студентите ефектите се очекуваат да бидат слични. Легалното работно ангажирање им овозможува работно искуство, приходи и чувство дека не се „вишок“ во системот.
Не е сè идеално, признаваат експертите, но ова е чекор напред. Мал, можеби, но важен. Особено ако се има предвид дека со години се зборуваше за вакво решение, а реализацијата постојано се одложуваше.
Дали бројката од 16 илјади ќе се реализира во целост, останува да се види. Практиката ќе покаже.
Но, едно е јасно: со овој закон, барем на хартија, државата испраќа порака дека работата не треба да биде казна, ниту ризик… туку нормален дел од животот, без разлика на возраста.
И тоа, конечно, звучи како нешто што требаше да се случи многу порано.
Б.З.М.
