Утрото во Швајцарија за 43-годишниот Оливер Блажев почнува рано. Возот не чека, работниот ден не се поместува, а системот не простува доцнење.
„Овде или си точен, или те нема“, вели тој.
Веќе неколку години живее и работи таму и, како што самиот признава, одамна ги оставил илузиите дека животот на Запад е лесна приказна со брзи пари. Реалноста е поинаква. Почиста, поуредна, но и многу поскапа.
Оливер работи во услужен сектор, работа која во Македонија често се гледа од високо, а во Швајцарија носи стабилна плата и јасно дефинирани обврски.
Нема „ќе средиме“, нема непишани правила. Сè е запишано, прецизно и проверливо. По одбивање на даноци и задолжителни придонеси, месечно му остануваат околу 4.000 до 4.500 швајцарски франци. На хартија тоа е одлично. Во пракса, приказната е посложена.
Само за кирија, за стан кој не е во центар и не е ништо спектакуларно, издвојува меѓу 1.400 и 1.600 франци. Сметките за струја, греење, интернет, задолжително здравствено осигурување „јадат“ уште најмалку 300 до 400 франци.
Храната, вели, е еден од трошоците што најлесно „бега“. Ако се внимава, ако се купува рационално и без многу импулсивни одлуки, може да се помине со околу 500 до 600 франци месечно.
„Ама ако си дозволиш малку комоција, некој ресторан, некоја готова храна… бројката оди нагоре, без да трепнеш“, додава тој.
Јавниот превоз е скап, но беспрекорно функционален. Месечна карта чини и над 300 франци, зависно од зоните. Автомобил има смисла само ако навистина ти треба – осигурувањето, паркингот и сервисите се сериозен удар врз буџетот.
„Тука нема ситни трошоци. Секој франк е пресметан“, вели Оливер.
Кога ќе се собере сè, реалната слика е појасна. На крајот од месецот, ако нема непредвидени ситуации, му остануваат околу 800 до 1.200 франци.
Тоа е заштедата. Ако не се разболиш. Ако не излезе нешто неочекувано.
Познавачи на економските прилики велат дека ова е типична сметка за голем дел странски работници во Швајцарија – платите се високи, но и трошоците се такви што просторот за „брза заработка“ речиси не постои.
„Луѓето не доаѓаат овде за да се збогатат, туку за да имаат сигурност и ред“, коментираат аналитичарите.
И психолошкиот аспект не е занемарлив. Луѓето се коректни, љубезни, но држат дистанца. Пријателствата се градат бавно, без многу зборување и без балканска спонтаност.
„Нема ‘ајде на кафе’, сè се договара однапред“, вели Оливер.
Сепак, она што го држи таму е чувството на сигурност. Знае колку заработува, знае колку троши, и знае дека ако нешто тргне наопаку, нема веднаш да пропадне.
Според експертите, токму тоа е суштинската разлика – не висината на платата, туку предвидливоста на животот.
„Системот не ти ветува чуда, туку стабилност. А тоа, на долг рок, значи многу“, велат тие.
За враќање во Македонија? Не е тема што ја отвора секој ден, ама постои.
„Дома си е дома“, вели кратко.
Засега, Швајцарија му е место каде што може да работи, да заштеди нешто и да планира. Без еуфорија. Без розеви очила. Само една скапа, уредна и ладно точна реалност, која барем засега – функционира.
Б.З.М.
