Ако пред десет години некој ви кажеше дека таксистите ќе стравуваат од алгоритми, а новинарите од машини што пишуваат побрзо од нив, ќе му се насмеевте. Денес веќе никој не се смее.
Прашањето не е дали некои индустрии ќе исчезнат, туку кои ќе бидат првите што ќе паднат под тежината на технолошките промени, демографијата и новите навики на потрошувачите. И дали тоа ќе се случи тивко, без фанфари, или со социјални потреси.
„Нема индустрија што умира одеднаш. Таа прво станува ирелевантна“, вели еден економист од Скопје, кој инсистира на анонимност.
„Луѓето уште работат, фирмите уште постојат, но пазарот веќе заминал некаде на друго место“.
Токму тоа „некое друго место“ во следната деценија ќе проголта цели сектори.
Класичната малопродажба, онаа со каси, редици и хартиени фискални сметки, веќе дише на апарати. Големите трговски ланци сè уште стојат, но малите специјализирани продавници, особено за техника, облека и книги, полека исчезнуваат од градските јадра.
Онлајн платформите не нудат само пониска цена, туку и комфор што е тешко да се победи.
„Ние не затвораме затоа што немаме муштерии, туку затоа што тие повеќе немаат трпение“, признава сопственик на семејна продавница што опстојувала три децении.
Паралелно со тоа, печатените медиуми, барем во форма во која ги познаваме, одат кон маргините. Не кон целосно исчезнување, туку кон статус на нишов производ, луксуз за мал круг читатели.
Печатниците веќе ги гасат машините, дистрибутерите ги скратуваат рутите.
„Весникот утре ќе биде како винилот денес – постои, ама не ја носи индустријата“, вели еден уредник, со половина горчлива, половина помирена насмевка.
Уште побрзо се менува финансискиот сектор на ниско ниво. Банкарските шалтери, административните службеници за едноставни трансакции, па дури и дел од сметководството, се заменуваат со апликации и автоматизирани системи.
Младите веќе ретко влегуваат во банка.
„Зошто би чекал ред ако сè можам од телефон?“ – прашање што звучи банално, а носи сериозни последици за илјадници работни места.
Автомобилската индустрија, пак, нема да исчезне, но одредени нејзини сегменти ќе станат излишни.
Производството на класични мотори со внатрешно согорување, сервисите што живеат од нив, добавувачите на резервни делови… сето тоа ќе се намалува како што електричните возила стануваат норма, а не исклучок.
„Еден електричен автомобил има многу помалку делови што се расипуваат. За сервисите тоа е лоша вест“, вели инженер од авто-индустријата.
Не треба да се занемари ниту кол-центар индустријата и основната корисничка поддршка. Чат-ботовите веќе одговараат на милиони прашања дневно, без пауза, без плата, без боледување.
Денес сè уште се препознаваат по „вештачкиот“ тон, утре… можеби не.
„Ќе останат само комплексните случаи, сè друго ќе оди кај машините“, вели ИТ консултант кој работи со компании од регионот.
Сето ова, сепак, не значи апокалипса. Историјата покажува дека секое исчезнување отвора простор за нешто ново. Но транзицијата ретко е мазна. Индустриите не умираат сами, со себе повлекуваат луѓе, градови, цели локални економии. И токму тука е клучното прашање дали општествата ќе имаат време и волја да се прилагодат, или ќе се прават дека ништо не се случува, сè додека… па, сè додека веќе не биде предоцна.
Во следната деценија нема да исчезнат само работни места. Ќе исчезнат навики, професии со идентитет, цели начини на живот. Некои ќе го видат тоа како напредок, други како губиток. А вистината, како и секогаш, ќе биде некаде помеѓу. Или барем така сакаме да веруваме.
Б.З.М.
