Струја, вода, интернет – сметки што на хартија изгледаат „нормално“, а во реалноста секој месец ја јадат платата тивко и упорно.
Нема драматични скокови од еден месец на друг, нема шок-фактури како во екот на енергетската криза, но токму тоа е проблемот. Трошокот се навикнува. Станува рутина. И токму затоа многумина не забележуваат колку сериозен дел од семејниот буџет оди само за основни сметки.
Просечно домаќинство во Македонија денес тешко може да помине со помалку од неколку илјади денари месечно само за струја, вода и интернет. Во лето струјата паѓа, ама се појавува климата. Во зима се штеди на светло, ама греалките и бојлерите работат подолго. Сметката за вода ретко прави изненадување, но е постојано присутна, а интернетот одамна не е луксуз, туку нужност – за работа, за учење, за сè.
„Кога ќе ги соберете сите сметки на куп, излегува дека домаќинствата трошат и до 15, па и 20 проценти од месечниот приход само за комуналии“, предупредуваат економските аналитичари.
И тоа во услови кога платите формално растат, но реално тој раст се губи во трошоците што никогаш не исчезнуваат. Сметките не можеш да ги одложиш, не можеш да ги преговараш, не можеш ни да ги игнорираш. Доаѓаат секој месец, со ист тон, без објаснување.
Особено тежок е ударот кај семејствата со еден приход. Таму секое зголемување од неколку стотини денари се чувствува.
„Не станува збор за тоа дали можеш да платиш, туку што жртвуваш за да платиш“, велат познавачите на социјалните политики.
Помалку за храна, помалку за облека, без излегување, без непланиран трошок. И сè така, месец по месец, додека сметките си течат.
Интернетот е посебна приказна. Пред десетина години беше избор, денес е предуслов. Цените не се драстични, но се фиксни. Не паѓаат. Пакетите се слични, разликите минимални, а откажувањето речиси невозможно ако имаш деца, работа од дома или едноставно сакаш да функционираш нормално.
„Интернетот стана комунална услуга, иако формално не е третиран така“, велат експертите, укажувајќи дека токму тука се губи чувството за контрола врз трошоците.
Струјата, пак, останува најнепредвидливиот елемент. Иако цените се стабилизирани, потрошувачката варира, а навиките тешко се менуваат. Луѓето штедат, но до одредена граница.
Не можеш да не грееш, не можеш да не переш, не можеш да живееш во темница.
„Штедењето кај струјата често значи компромис со квалитетот на живот“, велат енергетските аналитичари, и тука нема многу простор за филозофија.
Кога ќе се повлече линијата, сликата е јасна: сметките не се најголемиот трошок поединечно, но се најупорниот. Тие се трошок што не прашува дали имаш добар месец или лош. Доаѓаат и кога има, и кога нема.
И можеби токму затоа најмногу болат – затоа што се постојани и затоа што никогаш не завршуваат. А некаде меѓу броилото, рутерот и водомерот, исчезнува чувството дека платата навистина е твоја… или барем целосно.
Б.З.М.
