Колку пари оди на превоз месечно е прашање што најчесто се поставува тивко, некаде помеѓу две сметки, додека се пресметува што уште може да се „издржи“ до крајот на месецот.
Превозот одамна не е спореден трошок, туку фиксна ставка што, без многу врева, знае да изеде сериозен дел од домашниот буџет.
Особено за оние што секојдневно мораат да се движат – до работа, до училиште, до лекар, па и до најобичен маркет.
За граѓаните што користат јавен превоз, на хартија работите изгледаат едноставно. Месечна карта, неколку илјади денари и приказната е затворена. Но реалноста ретко е толку чиста.
Покрај редовната карта, тука се и дополнителните трошоци кога автобусот доцни или не доаѓа, па се зема такси. Или кога линијата не покрива сè, па дел од патот мора пеш, дел со друго превозно средство.
Аналитичарите предупредуваат дека и кај оние што формално се потпираат на јавен превоз, реалниот месечен трошок често е повисок од она што официјално се води како цена на билет.
Кај семејствата што поседуваат автомобил, бројките стануваат уште посурови. Горивото е само првата линија во пресметката. Просечно месечно полнење резервоар, зависно од навиките и релациите, лесно надминува неколку илјади денари. Ама таму не завршува приказната.
Паркинг, редовно одржување, сервис, гуми, регистрација, осигурување… сето тоа не доаѓа одеднаш, туку капка по капка, секој месец по нешто.
Експертите за лични финансии велат дека кога сите тие трошоци ќе се распоредат рамномерно на месечно ниво, автомобилот знае да чини колку една помала кирија. И тоа е факт што многумина го сфаќаат дури кога ќе седнат да ги соберат бројките.
Посебна категорија се оние што комбинираат. Малку автобус, малку кола, понекогаш такси. Најчесто од нужда, не од избор. Во тие случаи, месечниот трошок станува уште понепредвидлив. Еден месец поминува „поевтино“, друг месец – со неочекувани издатоци.
Познавачите на сообраќајните навики велат дека токму оваа група е најранлива, затоа што нема јасна граница колку точно троши и тешко може однапред да планира.
Има и уште еден, често занемарен аспект – времето. Времето поминато во превоз е индиректен трошок што ретко се пресметува, а има своја цена.
Долги патувања, чекања, гужви… сето тоа влијае на продуктивноста, на заморот, на квалитетот на живот. Експертите предупредуваат дека кога превозот станува хроничен извор на стрес, неговата „цена“ веќе не е само финансиска.
Во просек, кога ќе се собере сè, без разлика дали станува збор за јавен превоз или за сопствено возило, превозот зема значителен дел од месечниот приход.
Кај некои домаќинства тоа е десетина проценти, кај други многу повеќе. Особено кај семејства со повеќе активни членови, каде секој има свои релации и обврски.
И токму таму, велат аналитичарите, почнува тивкото кратење – помалку излегувања, одложени купувања, компромиси што не се гледаат на прв поглед.
На крајот, превозот е една од оние ставки што ретко се доведуваат во прашање. Мора да се оди. Мора да се стигне. И токму затоа трошокот се прифаќа како неминовен, дури и кога станува премногу тежок.
А некаде, во таа секојдневна рутина на движење од точка А до точка Б, месецот тивко се троши… и парите со него.
Б.З.М.
