Родовиот јаз во платите е добро документиран феномен низ цела Европа. Во Европската Унија (ЕУ), жените заработувале 12% помалку од мажите во 2023-та година, според податоците на Евростат, што значи дека заработувале само 88 евра за секои 100 евра заработени од мажите.
„Euronews“ објавува дека јазот е уште поголем кога станува збор за пензиите. Во 27 европски земји, вклучувајќи ги и земјите надвор од ЕУ, жените добиваат значително пониски пензии од мажите. Во просек, пензискиот приход на жените е за 22% помал од оној на мажите. Во некои големи економии, јазот надминува 35%, според податоците од Организацијата за економска соработка и развој (ОЕЦД).
Во 2024-та година, јазот во пензиите меѓу половите се движел од околу 6% во Естонија до 37% во Велика Британија. Просечниот јаз за ОЕЦД е 23%, додека европскиот просек за 27-те земји што се разгледуваат е 22%. Ова значи дека во просек на Стариот континент, жените добиваат пензиски приход од само 78 евра, додека мажите добиваат 100 евра.
Јазот надминува 30% во голем број земји. Покрај Велика Британија, тоа се Холандија, Австрија, Луксембург, Белгија, Швајцарија и Ирска.
Најмали разлики се забележани во Естонија, Исланд, Словачка, Чешка, Словенија и Данска – сите со разлика од 10% или помалку.
Јазот во пензиите
„Јазот во родовите пензии е во голема мера и „јаз во пензијата за мајчинство“, бидејќи почнува да се отвора кога жените основаат семејство“, вели професорката Александра Низен-Руенци од Универзитетот во Манхајм.
Таа забележува дека многу жени го намалуваат работното време за да се грижат за своите деца, што обично резултира со казна во форма на пониска плата за работа со скратено работно време.
„Мајчинството и скратено работно време го намалуваат и сегашниот приход и идните пензиски права. Тие исто така водат до пониски заработки во текот на нивниот работен век и пократки кариери, што ги остава жените со помалку расположлив приход да инвестираат во приватни пензии“, додава таа.
Низен-Руенци нагласува дека разликите меѓу земјите ги одразуваат разликите во родовите стереотипи за грижата и домашните обврски. Конзервативните социјални модели како оној на Германија комбинираат високи стапки на работа со скратено работно време кај жените, долги паузи во кариерата и заедничко оданочување на домаќинствата, фактори што го влошуваат овој јаз.
Спротивно на тоа, скандинавските и некои земји од Централна и Источна Европа имаат тенденција да имаат значително помали родови јазови во приходите од пензија. Во овие земји, историјата на работа со полно работно време на жените е поверојатно да личи на онаа на мажите, грижата за децата е широко достапна, а пензиските системи вклучуваат посилни елементи за прераспределба или надомест за години поминати во грижа.
Јазовите остануваат, но се постигнува напредок
Просечниот родов јаз во пензии низ европските земји се намали од 28% во 2007 година на 22% во 2024-та година. Најзначајните намалувања се во Словенија, Германија и Грција, каде што јазот се намали за повеќе од 15 процентни поени во текот на изминатите 17 години.
Падот, исто така, надминува 10 процентни поени во Норвешка, Португалија, Турција и Луксембург.
„Силната конвергенција на позициите на мажите и жените на пазарот на трудот е главниот двигател на ова опаѓање во многу земји, но ќе биде потребно време овие промени целосно да се одразат во пониски нееднаквости во пензиите“, се наведува во извештајот на ОЕЦД „Пензиите на прв поглед 2025“.
Од 27-те земји, јазот се зголемил за 2 процентни поени само во три – Австрија, Естонија и Белгија. Во сите други земји, тој се намалил, иако во некои случаи само малку.
