Кризата полека ја менува инфраструктурата на нашите навики, и тоа најмногу се гледа во сезоната на подарување.
Некако, без голема најава, се изгуби она „ај, земи нешто поскапо, нека се знае“.
Наместо тоа, луѓето почнаа да бираат поинаку – ситно, симболично, понекогаш и домашно направено.
Како што вели една продавачка од мал дуќан во Аеродром: „Не бараат веќе скапи комплети парфеми. Велат – дај ми нешто поевтино, ама со душа“.
И тоа, колку и да звучи романтично, е всушност финансиска нужност замотана во хартија со машна.
Во маркетите и сувенирниците се забележува поинаков ритам. Купувачите ја вртат амбалажата и не прашуваат за луксузот, туку за цената.
„Луѓето доаѓаат со јасен лимит во глава. Петстотини, седумстотини денари, максимум. И велат – доста е, ова е што можам“, кажува еден сопственик на книжарница од Центар.
Тој признава дека порано се продавале скапи пенкала, албуми, пораки во рамки. Сега, велат, едно убаво обично тефтерче со кратка порака на корицата знае да значи повеќе од сребрена алка со сертификат. И да, тоа кажува нешто за времињата, не само за луѓето.
Се добива впечаток дека ова не е само економска промена, туку психолошка. Се менува мерката за внимание.
„Одеднаш вредноста не е во сумата, туку во намерата. Во фактот дека некој се потрудил да најде нешто што е скроено за тебе“, вели психологот Сања Љубеновиќ.
Според неа, кризата нè натерала да ја тргнеме гордоста на страна и да признаеме дека е во ред да не можеш многу, а сепак да подариш нешто. Па и ако е само чоколадо со порака. Или пакетче чај. Или нешто набрзина напишано со фломастер на самолепливо ливче… понекогаш најискрените работи доаѓаат токму така, без претерана декорација. Дури и кога делува „сиромашно“, е поавтентично.
На социјалните мрежи се гледа истото. Луѓето се фалат со рачно направени подароци, а не со брендови.
Едно момче од Карпош објави фотографија од цртана честитка што му ја направила саканата, со натпис „ова вреди повеќе од било која златна нараквица“. Се растура култот кон трошоците како мерило на љубов. Некои дури велат дека конечно се враќа „нормалност“. Други, пак, негодуваат – дека е жално што морало да дојде до сиромаштија за да се вратиме на човечноста. И двете позиции имаат аргумент, без потреба да се идеализира.
Во автобусите, по пазарите, луѓето шепотат за сметките и за тоа дека оваа година подароците ќе бидат „скромни“. Но не звучи како капитулација. Повеќе како… прагматична нежност.
„Ова е што имам, ова можам, ама сум тука за тебе“, вели една пензионерка и бира пакетче бомбони. Па ја носи со себе таа мисла – како подарок што тежи повеќе отколку што чини. Некој ќе рече дека тоа е пад на стандардот. Некој друг ќе каже дека е подем на свеста. А вистината, како и секогаш, е некаде помеѓу. Како пресечена лента со ножичка од хартија, која не се држи баш цврсто, ама сепак не паѓа.
И така почнува да се гради нова традиција. Не онаа што мириса на скап парфем или технологија од последната реклама, туку на мал знак на внимание.
Се чини дека симболичниот подарок станува новиот стандард.
Б.З.М.
