Глобалниот трговски систем, кој излегува од една од своите најтрансформативни години во изминатиот век, влегува во нов период обележан со дополнителни предизвици за стабилноста и економскиот раст.
И покрај заострувањето на трговските политики, глобалната трговија со стоки во 2025-та година се одржа релативно стабилно, дури и откако американскиот претседател Доналд Трамп почна да гради царински ѕид околу најголемата економија во светот. Податоците што оваа недела ги цитираше ветеранoт во бродската индустрија, Џон МекКоун, покажуваат дека глобалниот обем на контејнерски транспорт во октомври пораснал за 2,1 процент во споредба со истиот период лани.
Сепак, зад оваа привидна отпорност се кријат значајни промени. САД забележале пад од 8 проценти на влезните контејнерски обеми, додека увозот во Африка, Блискиот Исток, Латинска Америка и Индија бележи солиден раст.
„Глобалните синџири за снабдување со контејнери веќе почнаа да се прилагодуваат и да ги реконфигурираат трговските модели“, напиша МекКоун во истражувачка белешка објавена во понеделникот. Откако САД во 2024-та година забележаа раст од 15,2 проценти на увозот на контејнери, „да се каже дека вкупниот резултат за 2025-та година ќе биде во остра спротивност е потценување“, додава тој.
Според МекКоун, трговските закани на Трамп се меѓу главните двигатели на промените во глобалната понуда. „Ако 2025-та година беше година на царини, тогаш 2026-та ќе биде година на царинските последици“, напиша тој во објава на „LinkedIn“.
И други експерти во последните недели предупредуваат на засилени трговски превирања во наредната година. Меѓу најчесто споменуваните прашања се издвојуваат следниве четири:
Преглед на USMCA
Соединетите Американски Држави, Канада и Мексико треба да започнат преглед на Северноамериканскиот договор за слободна трговија (USMCA), кој стапи во сила во 2020-та година. Овие разговори ќе ги однесат трите земји на „нова територија“, со оглед на тоа што договорот првпат предвидува можност за ревизија по само шест години, изјави американскиот трговски претставник Џејмисон Грир пред пратениците овој месец.
Грир информираше дека владата добила повеќе од 1.500 одговори во рамки на периодот за јавни коментари што му претходи на прегледот.
„Голем број засегнати страни изразија поддршка за USMCA и повикаа договорот да продолжи“, рече Грир. „Во исто време, речиси сите побараа и одредени подобрувања.“
Сепак, секое „подобрување“ за една од членките може да биде на штета на друга, што ја отвора вратата за тешки и чувствителни преговори меѓу најголемите трговски партнери на САД. Односите меѓу САД и Канада веќе се затегнати, откако Трамп во октомври ги прекина трговските разговори со северниот сосед, како реакција на антитарифните реклами во кои беше спомнат поранешниот претседател Роналд Реган.
Бурно море
За контејнерските бродови и другите клучни елементи на глобалната трговија, 2026-та година би можела да донесе два сериозни шока кои, иако на прв поглед изгледаат позитивно, би можеле сериозно да ги нарушат синџирите на снабдување – слично како за време на пандемијата на Ковид-19. На тоа предупредуваат експерти, меѓу кои и Ларс Јенсен, извршен директор на консултантската компанија „Vespucci Maritime“.
Првиот потенцијален пресврт е можното враќање на глобалната товарна флота на рутата преку Црвеното Море, наместо подолгиот пат околу Јужна Африка, кој се користеше во последните две години. Нападите на Хутите во Црвеното Море значително се намалија по стапувањето во сила на мировниот план за Газа во октомври, што повторно ја прави оваа рута атрактивна. Превозници како француската „CMA CGM“ и данската „Maersk“ веќе испраќаат ограничен број бродови по оваа траса.
Но, целосното враќање кон Црвеното Море и директната рута преку Суецкиот канал меѓу Азија и Европа би можело „да го преплави пазарот со вишок капацитет“ и да предизвика „масовни застои во европските пристаништа“, предупреди Јенсен на вебинар на „Flexport“ во ноември.
Вториот можен удар, според него, доаѓа од страната на побарувачката. Доколку американската економија во 2026-та година забрза со темпо какво што прогнозира администрацијата на Трамп – поттикната од инвестициски бум и пониски каматни стапки – тоа би можело да доведе до прекумерни залихи и да ја преоптовари бродската индустрија.
Нестабилни договори
Високо на листата на достигнувања на Белата куќа за 2025-та година се трговските договори со неколку големи економии, од кои повеќето се приклонија кон барањата на Трамп – од инвестициски ветувања до подобар пристап до пазарот за американскиот извоз. Во замена за нивната согласност, нивните стоки беа обложени со тарифи пониски од оние со кои ќе се соочеа доколку возвратеа со контрамерки.
Но, ова не се традиционални, обврзувачки трговски договори со јасни клаузули за примена и детално дефинирани правила. Со Кина, на пример, постои само едногодишно примирје, а не целосен договор, при што остануваат нерешени најнеурамнотежените трговски односи на САД.
Токму тоа отвора сериозна загриженост дека овие договори би можеле лесно да бидат поништени, особено ако се земе предвид потенцијалот за притисок од Пекинг врз секоја земја што е подготвена да соработува со Вашингтон на сметка на Кина.
Настаните во изминатиот месец јасно ги покажаа овие ризици. Откако Белата куќа во јули го објави својот „значаен трговски договор“, Индонезија се спротивстави на трговските барања на САД, стравувајќи дека тие би можеле да ја ограничат нејзината независност, а сега се очекува договор до крајот на јануари. Кина, пак, упати поплаки до Малезија и Камбоџа поради трговските договори што двете земји ги потпишаа со Вашингтон, предупредувајќи ги на мерки што, според Пекинг, ги поткопуваат неговите интереси.
Дури и Обединетото Кралство со нови тешкотии
Минатата недела, Грир ги посочи Европската Унија и Индија, нагласувајќи дека спорните разговори поврзани со нивните трговски договори ќе продолжат и во новата година. Во објава на социјалните мрежи, неговиот кабинет се закани со одмазднички мерки против ЕУ поради, како што смета Вашингтон, прекумерната регулација на американските технолошки компании.
Врховниот суд
Меѓу најголемите непознаници во трговските кругови во пресрет на 2026-та година е претстојната одлука на Врховниот суд на САД за законитоста на таканаречените реципрочни тарифи на Трамп – широките давачки воведени за повеќето клучни трговски партнери.
Доколку Трамп го загуби случајот, едно од клучните прашања за економијата и фискалните перспективи на земјата ќе биде дали владата ќе мора да ги врати средствата што американските увозници ги платиле преку тарифите. Засега не е јасно дали таков процес би бил навремен или организиран.
Кевин Хасет, директор на Националниот економски совет, изјави за емисијата „Face the Nation“ на „CBS“ дека дури и ако Врховниот суд не пресуди во корист на администрацијата, „многу е малку веројатно да се бараат масовни поврати, бидејќи распределбата на тие средства би претставувала сериозен административен проблем“.
Пазарите за обложување му даваат на Трамп околу 75 проценти шанси да го загуби случајот, што би значело дека администрацијата ќе мора да ги користи другите овластувања што му стојат на располагање на претседателот за воведување тарифи.
Запрашан на настан на Атлантскиот совет претходно овој месец дали 2026-та година ќе биде помирна во однос на тарифите од оваа година, Грир одби да даде прогноза. „Тоа е прашање за претседателот Трамп“, рече тој.
