Бугарија се подготвува да се збогува со својата национална валута – лев, и на 1 јануари 2026 година ќе стане 21-ва членка на еврозоната, со еврото како официјална валута. Додека политичката елита и деловната заедница го гледаат овој потег како постигнување на долгогодишна цел и круна на европската интеграција, јавноста во земјата останува длабоко поделена.
Години откако Хрватска стана последна што се приклучи на монетарната унија во 2023 година, Бугарија се соочува со слични предизвици, но во многу посложена политичка средина. Нестабилните влади, масовните протести против корупцијата и силните проруски чувства придонесоа за ширење на дезинформации и страв од воведувањето на еврото, што го прави ова прашање едно од клучните политички прашања на земјата.
Страв од зголемување на цените и губење на суверенитетот
Според најновите анкети на Евробарометар, речиси половина од бугарските граѓани се противат на воведувањето на еврото. Најчестиот страв е од растот на цените, со силни сеќавања на хиперинфлацијата од деведесеттите години. Кампањата под слоганот „Спасете го бугарскиот лев“ ја водат националистички и проруски партии, првенствено Препород, што дополнително ги поттикнува овие стравови.
„Цените ќе растат. Тоа ми го кажаа моите пријатели кои живеат во Западна Европа“, изјави за АФП Билјана Николова, сопственичка на продавница во селото Чупрене, во северозападниот дел од земјата. Слични ставови делат и бројни постари граѓани и жители со пониски приходи, кои се загрижени за животниот стандард.
Покрај економските причини, дел од јавноста се плаши и од губење на националниот идентитет. Лев, чие име доаѓа од архаичниот збор за лав, е во оптек од 1881 година и за многумина е симбол на бугарската државност.
„Хрватско сценарио“ како предупредување
Таканареченото „хрватско сценарио“ често се споменува во јавните дискусии. Граѓаните на Бугарија внимателно го следеа искуството на Хрватска, каде што, според јавната перцепција, по воведувањето на еврото имаше бран на зголемување на цените, особено во услужниот сектор, поради заокружување на цените нагоре.
Според проценките на Хрватската народна банка, директниот ефект од конверзијата врз инфлацијата беше помеѓу 0,2 и 0,4 процентни поени, но перципираната инфлација беше значително повисока. Во исто време, Хрватска забележа бројни придобивки – елиминирање на валутниот ризик, пониски трансакциски трошоци, подобрен кредитен рејтинг и посилен економски раст.
Официјален оптимизам и економски аргументи
И покрај отпорот на дел од јавноста, бугарските власти и европските претставници инсистираат на предностите. Претседателката на Европската централна банка, Кристин Лагард, изјави дека придобивките од воведувањето на еврото ќе бидат „значајни“, со полесна трговија, пониски трошоци за финансирање и поголема стабилност на цените. Проценките покажуваат дека малите и средните претпријатија ќе заштедат околу 500 милиони евра годишно на трошоци за конверзија.
Економистите нè потсетуваат дека Бугарија со децении немала вистинска монетарна независност, бидејќи левот прво бил врзан за германската марка, а потоа и за еврото.
„Сега конечно ќе учествуваме во донесувањето одлуки во рамките на монетарната унија“, рече економистот на Институтот Отворено општество во Софија, Ѓорѓи Анџелов, истакнувајќи дека Бугарија ќе добие место во Управниот совет на ЕЦБ, што ќе ѝ даде глас во креирањето на монетарната политика.
Владини мерки и политички предизвици
За да ги увери граѓаните, владата најави задолжително двојно декларирање на цените месеци пред и по преминот кон еврото, како и зголемени инспекциски контроли за да се спречи неоправдано зголемување на цените. Аналитичарите, сепак, предупредуваат дека клучниот предизвик ќе остане политичката стабилност, без која Бугарија нема да може целосно да ги искористи придобивките од членството во еврозоната.
