Големите бизниси навистина често се раѓаат од големи партнерства. Но исто толку често – и без многу драма на почетокот – завршуваат токму поради нив.
Историјата на бизнисот е полна со приказни за пријателства што почнале со визија и ентузијазам, а завршиле со судски спорови, блокирани сметки и луѓе кои со години не си зборуваат. Затоа искусните претприемачи одамна научиле една лекција: партнерството не се темели на доверба, туку на јасни правила.
Секој личен однос има свои подеми и падови. Има денови кога сè оди лесно, кога идеите се надоврзуваат една на друга и кога сите веруваат дека се на вистинскиот пат.
Но има и моменти кога работите застануваат, кога пазарот не реагира, кога парите се помалку од планираното и кога одлуките стануваат тешки. Токму тогаш, бизнис партнерството се тестира до крај.
Ако однапред не се поставени јасни граници и обврски, проблемите брзо стануваат лични.
„Најголемата грешка што ја гледам кај луѓето е верувањето дека договорот е знак на недоверба“, вели бизнис консултант со долгогодишно искуство во работа со мали и средни претпријатија. „Договорот не е доказ дека не му верувате на партнерот. Напротив, тој е алатка што ве штити и двајцата кога работите ќе тргнат во погрешна насока, а тоа во бизнисот е прашање на време, не на можност“.
Една од првите работи што мора да се расчистат пред влез во партнерство е улогата на секој од партнерите. Кој што носи на маса? Пари, знаење, контакти, време?
Многу партнерства пропаѓаат затоа што еден од партнерите чувствува дека вложува повеќе, а другиот дека не е доволно ценет. Тоа чувство не доаѓа од ништо – доаѓа од недореченост.
Кога улогите не се дефинирани, секој има своја верзија на „фер“.
„Имавме случај со двајца пријатели кои отворија бизнис, едниот со капитал, другиот со идеја и оперативна работа“, раскажува адвокат специјализиран за трговско право. „Ништо не ставија на хартија. По една година, кога бизнисот почна да носи приходи, почнаа расправи околу тоа кој колку заслужува. Пријателството заврши, а бизнисот се затвори. Сè можеше да биде поинаку…“
Друг чувствителен момент е одлучувањето. Кој носи конечна одлука кога партнерите не се согласуваат? Дали сите одлуки се носат заеднички или постојат области во кои секој има последен збор?
Ова прашање најчесто се прескокнува на почетокот, затоа што сите мислат дека „ќе се договараме“. Но кога влогот ќе стане поголем, а притисокот посилен, договорот на збор знае да се распадне за неколку минути.
Потоа доаѓа и прашањето за излезот од партнерството – тема за која речиси никој не сака да зборува на старт. Но токму тука се кријат најголемите проблеми.
Што ако еден од партнерите сака да се повлече? Што ако сака да го продаде својот удел? Кој има право на прв откуп? И по која цена? Ако овие работи не се дефинирани однапред, секоја промена може да предизвика хаос.
„Партнерството е како брак“, вели економист кој со години следи бизнис процеси. „Никој не влегува со мисла на развод, но паметните луѓе знаат дека мора да постои план и за тоа сценарио. Во спротивно, цената ја плаќа бизнисот“.
Особено ризични се партнерствата со роднини и блиски пријатели. Таму границите меѓу приватното и професионалното лесно се бришат.
Разговорите за пари се префрлаат на семејни ручеци, а деловните несогласувања се носат дома. Многумина подоцна признаваат дека токму тоа им било најголемата грешка, но тогаш веќе е доцна.
Има уште една работа што често се занемарува – вредностите. Не секое партнерство пропаѓа поради пари. Некои пропаѓаат затоа што партнерите имаат различни визии за тоа каде треба да оди бизнисот, колку ризик е прифатлив, или како се однесува кон вработените и клиентите. Овие разлики на почеток изгледаат ситни, но со текот на времето стануваат пукнатини кои тешко се затвораат.
Затоа, искусните луѓе од бизнисот советуваат: пред да потпишете било што, седнете и разговарајте искрено.
Не за тоа колку ќе заработите, туку за тоа што ќе правите кога нема да заработувате. Кога ќе згрешите. Кога ќе се скарате. Кога ќе сакате да заминете. Тие разговори не се пријатни, но се неопходни.
На крајот, доброто партнерство не е она во кое никогаш нема проблеми, туку она во кое проблемите се решаваат без да го уништат бизнисот – и луѓето во него.
А тоа не се случува случајно. Се гради внимателно, со јасни правила, трпение и малку скепса… онаа здрава, што те тера да размислиш уште еднаш, па уште еднаш. И токму таму, во тие паузи, често се спасува целиот бизнис.
Б.З.М.
