Критиката на вработените е една од оние теми што сите мислат дека ја знаат, а ретко кој навистина ја владее. На хартија изгледа едноставно: укажуваш на грешка, очекуваш подобрување и продолжуваш понатаму.
Во реалноста, токму во тие неколку реченици може да се скрши мотивацијата, да се затвори човек во себе или, обратно, да се отвори простор за раст. Разликата е во начинот, не во пораката.
„Луѓето не се спротивставуваат на критика, туку на понижување“, велат познавачите.
И навистина, проблемот најчесто не е што некој бил предупреден, туку како бил предупреден. Критика кажана во погрешен момент, пред погрешна публика или со погрешен тон, знае да одекне подолго од самата грешка. Особено во мали тимови, каде што секој збор се памети, а секоја пауза во разговорот зборува повеќе од напишаното во мејл.
Експертите за човечки ресурси посочуваат дека првото правило е едноставно, но често занемарено: критикувајте конкретно, не генерализирајте.
„Кога на вработен ќе му кажете ‘ти секогаш доцниш’ или ‘ти никогаш не си организиран’, тој веќе не слуша што следува“, објаснуваат тие.
Мозокот се брани, разговорот завршува, иако формално сè уште трае. Многу поефикасно е да се посочи ситуација, момент, конкретна постапка.
Важен е и тајмингот. Критика дадена во афект ретко е добра критика. Понекогаш е подобро да се премолчи еден ден, да се преспие, па дури потоа да се отвори темата.
„Критиката не е итна интервенција, туку управувачка алатка“, велат аналитичарите. Ако е кажана смирено, без повишен тон и без театар, шансите да биде прифатена се многу поголеми.
Ако е фрлена како укор, пред колеги, со она познато ‘ајде бе…’, тогаш резултатот е спротивен.
Интересно е што добрата критика речиси секогаш оди рака под рака со признавање на нешто позитивно. Не како празна фраза, туку како рамнотежа. Вработените, велат познавачите, не бараат пофалби за секој чекор, туку чувство дека некој го гледа и трудот, не само пропустот.
„Кога човек ќе слушне дека нешто направил добро, полесно прифаќа дека нешто друго може и мора подобро“, објаснуваат тие, и тоа звучи логично, нели.
Но, постои и една замка. Лажната мекост. Критика завиткана во толку многу дипломатски фрази што на крај не е јасно што точно се бара. И тоа знае да биде проблем.
Вработениот излегува од разговорот со чувство дека нешто не било во ред, ама не знае што точно треба да смени. А тогаш… ништо не се менува. „Јасноста не е суровост“, потсетуваат експертите. Подобро е кратко и јасно, отколку долго и магливо.
На крајот, можеби најважното правило е ова: критиката не смее да биде крајна станица. Таа мора да води кон решение.
Што очекувате следниот пат? Како може да се избегне истата грешка? Дали има услови, алатки или поддршка што недостасуваат?
Кога разговорот завршува со план, а не со горчина, тогаш има смисла. Во спротивно, останува само она чувство дека нешто било кажано… ама некако недоречено, прекинато, оставено да виси.
И можеби тука е суштината. Критиката не е момент на моќ, туку момент на одговорност. Оној што критикува има поголема обврска од оној што слуша. Да биде прецизен, фер и човечки. Сè друго е само зборување.
Б.З.М.
