Граѓаните што купуваат онлајн веќе одамна не се движат само по една мапа на понуди, туку низ еден вистински лавиринт каде зад привлечно осветлените реклами понекогаш се кријат продавачи без трага, без адреса, без одговорност.
И кога ќе стигне пратката, ако стигне, често се гледа дека она што било на фотографијата и она што го држат во раце не е баш… истото.
„Сѐ повеќе се јавуваат луѓе што не знаат кому да се пожалат“, предупредува еден експерт за заштита на потрошувачите, кој вели дека проблемот со лажните онлајн-трговци одамна не е маргинален, туку станува секојдневие.
Во тие скриени агли на интернетот, каде профилите се појавуваат и исчезнуваат како да се направени од пареа, голем дел од таканаречените трговци воопшто не се регистрирани во Централниот регистар.
Тоа, велат аналитичари, создава една чудна празнина – правно никој не постои, а практично сите продаваат. И како да реагираш? На кого да му пишеш, кого да побараш, кога зад страницата стои само име без презиме, без даночен број, без било каква институционална обврска?
„Граѓаните тука остануваат сами, сосема сами“, додава друг познавач и вели дека најголемиот проблем е што голем дел од луѓето веруваат дека дигиталната трговија е по дефиниција побезбедна, „како да има некаква непишана гаранција која, реално, ја нема“.
Она што дополнително ги плаши организациите што се занимаваат со заштита на потрошувачите е тоа што во Македонија и понатаму недостига доволно силна регулатива која ќе ги заштити купувачите од ваквите измами.
„Ако сакаме да личиме на европските земји во однос на правата на потрошувачите, нѐ чека долга работа“, предупредува стручен соговорник.
Споменува дека усогласувањето со европските директиви не е само формалност, туку суштинска обврска – нешто што треба да го смени целиот начин на функционирање на онлајн-трговијата кај нас.
Се раскажуваат и анегдоти што делуваат речиси апсурдно: луѓе што купиле „бренд“ облека и добиле парче ткаенина што личи како да стигнало од сосема друга приказна… граѓани што платиле за козметички производи, а примиле теглички без декларација… родители што купиле играчки за деца, а добиле нешто што едвај може да се вклучи без да се заплашиш дека ќе се запали и ќе предизвика пожар.
И токму тогаш се јавува она чувство кога човек инстинктивно сака да се пожали, и сфаќа дека нема кому.
„Кога трговецот е невидлив, тогаш и правдата станува невидлива“, коментираат аналитичари.
Сепак, ова не значи дека граѓаните треба да живеат во постојан страв од онлајн-пазарењето. Напротив, велат познавачите, тука може да се купува многу полесно и поевтино отколку во физичките продавници, но само ако човек знае да ги препознае „црвените знаменца“.
Да се провери дали трговецот има регистрирани податоци, дали постојат контакт-информации, дали има јавно објавени услови за враќање на производ. Да не се верува во профили што никнале вчера, а веќе нудат „неверојатни попусти“ и „само денес“.
И она што е веројатно најважно: да се разбере дека дигиталниот свет не е див запад, освен ако ние дозволиме да биде таков. Законите се тука, или барем треба да бидат.
„Државата мора побрзо да ја зајакне контролата и да воведе јасни механизми за санкционирање“, порачуваат експертите, забележувајќи дека без тоа секој следен измамен купувач ќе биде само уште една статистика што кратко ќе се спомене и брзо ќе се заборави.
А можеби, токму тука, во тие мали одлуки каде да кликнеш, каде да не кликнеш… почнува вистинската заштита на потрошувачите.
Б.З.М.
