По новиот бран написи во британските медиуми, кои накусо ја спомнаа Македонија во контекст на потенцијални локации за мигрантски центри, кај дел од јавноста повторно проструи онаа тивка, но упорна дилема: дали државата навистина станува некаква идна „точка за преселување“ или сето ова е уште една од оние приказни што се вртат по автоматизам?
Иако веста беше брзо демантирана и од македонските институции и од британската страна, впечатокот дека граѓаните останаа со подигната веѓа не исчезна лесно.
Едноставно… нешто немирно тлее во позадина, баш како кога слушаш нешто што можеби е неточно, ама не ти дава мир.
Овие шпекулации не се појавија сега. Во мај, кога беше потпишан Договорот за стратешко партнерство меѓу Македонија и Обединетото Кралство, првпат се раширија приказни дека во документот се провлекувале и мигрантски кампови.
Тогаш беа остро демантирани – и од британската амбасада, и од македонските власти. Дури и беше објаснето дека договорот се однесува на инфраструктурни проекти, безбедносна соработка, економски развој, инвестиции… а не на бегалски центри. Но јавноста, се чини, има добра меморија и тешко ги остава сличните ситуации зад себе, дури и кога демантите се недвосмислени.
Аналитичарите што ги консултиравме велат дека стравот кај луѓето не е буквално поврзан со документацијата или фактите, туку со чувството дека државата може да биде турната во улоги што не ги барала.
„Луѓето, едноставно, не сакаат некој однадвор да си пресметува со туѓи проблеми преку нивната земја“, вели нашиот соговорник, па додава дека тоа е еден од ретките консензуси што го гледа кај многу различни групи граѓани.
Друг експерт посочува дека и самото спомнување во странски медиум – дури и ако е погрешно или недоволно проверено – има огромно влијание во земја како Македонија, каде политичките турбуленции се секојдневие.
„Се создава впечаток дека нешто се крчка зад сцената. И тогаш, демант како демант… некогаш едноставно не успева да го затвори тој простор на сомнеж. Луѓето сакаат сигурност, а оваа тема ја урива“, вели тој.
На терен, пак, реакциите се мешани, но доминира една линија – граѓаните чувствуваат дека ваквата можност, вистинска или само на хартија некому погрешно интерпретирана, е прилично неприфатлива.
Еден познавач на јавниот пулс ни рече дека разговорите по кафулињата, пазарите, па дури и во автобусите, одамна го преминале прашањето „дали е вистина?“ и се задржале на „како би изгледало тоа ако, не дај Боже, се случи?“.
Тука се јавува онаа тивка, речиси срамежлива вознемиреност – како кога сите сакаат темата да ја затворат, ама таа се враќа сама.
Некои експерти предупредуваат дека токму ваквиот простор за шпекулации е најплоден за политички пресметки.
Опозициските партии веќе тврдат дека има тајни разговори, додека власта одговара со контранаратив и смирувачки тон дека нема никакви такви намери.
Но зад политиката стои едно посуштинско прашање: што мислат луѓето?
Изгледа дека повеќето – а тоа го покажуваат и неформални истражувања – не би го прифатиле ниту како експериментално сценарио.
„Ова е држава што едвај се справува со сопствените економски проблеми,“ нагласува аналитичар, „и идејата дека тука би се отворале кампови, па било и привремени, не поминува добро кај граѓаните“.
Интересно е што, иако демантите се силни и без задни мисли, во јавниот простор останува една недовршена реченица… нешто како: „Да, ама што ако…“ И тоа „ако“ е доволно големо за повторно да ја врати темата во оптек при секој нов напис во странство.
Сумирано, Македонија не станува „Мека за мигранти“, барем не според фактите, документите и ставовите на официјалните страни. Но во свеста на луѓето, во таа нивна чувствителност кон сѐ што личи на пречекорување на националниот комодитет, приказната продолжува да живее… некако сама по себе.
И токму тоа ја прави оваа дилема толку упорна, речиси невидлива, а сепак присутна. И останува да „виси“… како многу други работи кај нас.
Б.З.М.
