Бербата и продажбата на лековити билки одамна не е егзотичен потфат резервиран за неколкумина ентузијасти кои талкаат по планинските падини со платнена торба.
Денес, ова е мал, но сè поприсутен микробизнис што тивко опстојува меѓу селските патчиња, шумските рабови и високите пасишта.
Цените, барем на хартија, делуваат скромно: камилицата се продава околу 2 евра за килограм, мајчината душица околу 3 евра, жалфијата околу 4 евра.
Но, зад овие суми се крие многу повеќе – труд, време, мали трикови на занаетот, па и малку неизвесност која секоја сезона си носи своја приказна.
И тука некаде почнува дилемата што ја имаат оние што го разгледуваат овој „тивок“ бизнис: дали навистина вреди?
Познавачи кои со години се вртат низ теренот велат дека најголемата заблуда е очекувањето дека билките се „лесни пари“.
„Прво треба да се излезе на терен, а таму не ве чека ништо сервирано“, тврди еден искусен собирач.
Берењето бара тивка концентрација, но и физичка издржливост. За еден килограм сушена билка понекогаш треба да се соберат и до 7–8 килограми свеж материјал. Тоа значи полни ќеси, качувања и симнувања, земја под ноктите и мирис од кој дури и гардеробата се предомислува да биде облека.
Аналитичари што ја следат оваа „сива“ земјоделска ниша проценуваат дека просечниот собирач може да заработи од 15 до 30 евра дневно, во зависност од периодот, достапноста на теренот и квалитетот на билките.
„Не е фантастична сума, но за некој кој живее во рурални средини ова може да биде значаен додатен приход“, велат познавачите.
Сепак, затоа што многу откупни пунктови плаќаат по количина, а не по вложен труд, луѓето често мора да излезат уште пред да се раздени само за да „фатат“ доволно материја за денеска да има некаков ќар.
Понекогаш, кога ќе дојде лоша година или кога ќе има преголема конкуренција на терените, заработката се топи речиси неприметно, како пареа што бега нагоре.
Други експерти пак забележуваат дека профитот драматично расте ако некој реши да не продава на откуп, туку сам да суши, пакува и пласира.
„Во тој случај цената по килограм се качува петкратно, а некогаш и десеткратно, зависно од пазарот и купувачите“, велат тие.
Но тоа веќе е друга приказна – бара простор, опрема, хигиена, дозволи, а и малку претприемачки дух кој не секој го има.
Во меѓувреме, старите собирачи – тие што изгледа како да знаат секое стрмно место по име, велат дека вистинската вредност не се мери само во евра.
„Човек што оди по планина работи со природата, а не против неа“, кажува еден од нив, со реченица што звучи едноставно, ама во себе содржи некаква чудна тежина.
Секоја билка, објаснува, има вистински момент на берба, и ако го пропуштиш тој прозорец, нема поправен испит.
„Повеќе се заморуваш од брзање отколку од самото берење“, додава тој.
И така, математиката е јасна: од 2, 3 или 4 евра по килограм не се прави богатство. Но за оние што знаат да организираат ден, да ја ценат тишината на шумата и да ја почитуваат природата од која земаат, ова може да биде стабилен, умерен извор на приход – некако ненаметлив, но сигурен.
А заработката расте онолку колку што расте личната упорност. Некогаш ќе донесе и денови кога торбата е полна, а човекот се враќа дома со чувство дека направил повеќе од тоа што пишува на вага.
И токму таму, меѓу тие мали тивки заработки и тивките соништа, се крие вистинската приказна за чаевите што ги пиеме без да помислиме од каде стигнале.
Б.З.М.
