Работењето од дома, кога првпат се појави како масовна практика, звучеше како привилегија резервирана само за тех-компаниите.
Денес е речиси нормална појава и кај македонските работници, иако зад таа „нормалност“ се кријат многу ситни, занемарени детали кои го обликуваат секојдневието на илјадници луѓе.
Некои велат дека конечно го почувствувале вкусот на слободата – други, пак, дека дома веќе не знаат каде им завршува работното време, а каде почнува животот. Некако тоа се меша, се прелива… и тешко се извлекува јасна линија, како кога ќе пробаш да исечеш вода.
Еден економски аналитичар вели дека моделот „работа од дома“ е одличен за продуктивност ако човек има дисциплина.
„Луѓето што се организирани си го удвојуваат темпото, нема пат до работа, нема нервоза со паркинг, нема доцнење по автобуси“, објаснува соговорникот. Но, во истиот здив додава дека организацијата е ахиловата пета: „Ако не си човек што знае да си постави граници, дома ќе ти стане канцеларија од која нема бегање“.
Малку иронично, работниците што најмногу ја посакуваа оваа флексибилност, сега велат дека им недостига социјалниот контакт.
„Седи човек по цел ден сам со лаптоп, слуша тивки звуци од станот, а главата му врие“, раскажува еден познавач на човекови ресурси, кој ги следи навиките на домашните работници.
Според него, ова не е критика туку реалност: луѓето се социјални суштества, а дигиталните состаноци, иако делуваат модерно, не ја заменуваат природната леснотија што ја дава присуството.
„На камера сите сме малку понапнати. Малку понасмеани. Малку по… вештачки. Тоа остава траги“, вели тој.
Од друга страна, работодавачите сè повеќе го прифаќаат моделот затоа што ги намалува трошоците. Помалку канцелариски простор, помалку сметки, помалку логистика. Некои дури тврдaт дека е и полесно да се мери работниот учинок, бидејќи сè поминува преку системи.
„Нема место за импровизација, кога задачите се дигитални, мерливи и временски ограничени“, коментира експерт од ИТ секторот.
Но и тука има проблеми – луѓето почнуваат да се чувствуваат како да се под постојан надзор, дури и ако некој реално не ги следи. Една мисла и ќе развие немир… и некако, некако те тера да гледаш на часовникот почесто од што треба.
Интересно е што работата од дома донесе и еден вид регресија кај дел од работниците – се вратија старите навики на прекувремена работа без да ја наречат прекувремена.
„Дома човек не гледа дека е веќе 19:30, нели… нема кој да рече ‘ајде, си одам’. И тука настанува проблем“, предупредува социолог кој ги анализираше овие трендови по пандемијата.
Според него, продуктивноста може да расте, но и истоштеноста расте паралелно, само што доцна се забележува.
Сепак, има и нешто прекрасно во целата оваа приказна – многу родители конечно може да поминат повеќе време со своите деца, работниците од помалите места добија пристап до работи што претходно беа резервирани за луѓе во Скопје, а компании од странство вработуваат локални кадри без да ги бараат физички таму.
„Ова ја отвори вратата за глобален пазар на трудот. Работникот од Берово може да работи за фирма во Амстердам, без да се пресели“, наведува еден економски консултант. И тоа е можеби најголемата придобивка – географијата престана да биде пречка.
Но, колку и да се восхитуваме на модернизацијата, неизбежно е да се спомене и онаа сенка што лебди над неа: ерозијата на приватниот простор.
Домот се претвора во сцена што мора да изгледа пристојно за состанок, во импровизирана канцеларија со ќебе врз столот, во микс од приватно и професионално што знае да ја наруши психичката рамнотежа.
А понекогаш… понекогаш човек сака да седне и да заборави дека работи во истиот простор каде што треба да се одмори.
Б.З.М.
