Дискусијата за пензионерите во регионот повторно се разгоре откако директорот на српскиот ПИО фонд, Реља Огњеновиќ, најави дека жените во Србија од јануари ќе одат во пензија на 64 години, со постепено покачување од два месеци годишно сè до изедначување со мажите во 2032 година.
Веста веднаш ја отвори и старата македонска дилема: што би значело ако истото правило се воведе и кај нас, каде што жените засега заминуваат во пензија на 62 години? И уште поважно – што би рекле жените?
Една скопјанка, наставничка по биологија со 34 години стаж, ни раскажа дека „веќе чувствува тежина во колената“ и дека, како што вели со половина насмевка, „дваесет и четири месеци плус не се само бројка, туку еден куп хартии, одговорности и деца што трчаат низ ходници“.
Па додаде нешто што ѝ излета малку тивко: „Човек сака да дочека пензија со здравје, не да ги издишува последните години на работа, само за да стигне до некој број“.
Тоа е една перспектива.
Другата, пак, доаѓа од жени кои велат дека времињата се сменети, дека 64 години повеќе не се „длабока старост“.
Фармацевтка од Аеродром, која прецизно си го знае стажот „до ден“, ни рече дека би работела и до 65 „ако системот е фер и ако навистина пензијата ми расте со секоја година што останувам“.
Не ѝ се допаѓа идејата нешто да се изедначува „само за статистика“, но вели дека животниот век се продолжил, луѓето се поактивни, а и „пензијата сама по себе не е доволна за сериозен живот“.
Економистите што ги прашавме се малку повнимателни. Еден од нив, кој сакаше да остане анонимен оти работи во државна институција, кусо ни рече дека Македонија порано или подоцна ќе мора да се соочи со истата математика што денес ја решава Србија: сè помалку работоспособни, сè повеќе пензионери, а фондот под сè поголем притисок.
Според него, идејата за подигање на старосната граница не е за отфрлање, но треба да се направи „со рака на срце“, односно без да се заборави дека многу жени кај нас работат физички тешки работи – во фабрики, во здравството, трговијата.
„Не може ист аршин за сите, ако има држава што мисли на граѓаните“, ни рече.
Интересен момент е што многу Македонки, кога ќе ги прашате, не се против да работат подолго ама само ако имаат реална корист.
„Ако ми ја зголемат пензијата за 12 проценти како во Србија, супер. Ама ако ми бараат да работам две години плус само затоа што така треба, не фала“, вели една административна работничка од Битола.
Таа ни раскажа и како, во нејзината канцеларија, разговорите за пензија одамна станале дел од секојдневието – „сите пресметуваат, споредуваат, се надеваат“ – па секоја промена ја примаат со уште поголема внимателност отколку што изгледа.
Секако, има и жени што сметаат дека промената е неминовна.
„Ако не го направиме денес, ќе го направиме утре. Пензискиот систем не може да издржи на старите правила“, вели една економска аналитичарка која работи за приватна консултантска фирма.
Според неа, дигитализацијата, онаа што Огњеновиќ ја спомена за српскиот ПИО, би била клучна и за Македонија, бидејќи би се избегнале бркотници со документи, заверки и бесконечни шалтери.
„Жените ќе го прифатат и тоа, ако барем не им ја земаме душата со бирократија“, додава.
Општ впечаток? Македонките се поделени, ама не рамнодушни. Прашањето за пензионирањето не е математика туку живот: здравје, семејство, умор, сигурност, плата, пензија… и уште некои ситни, но важни детали што ретко се ставаат во табели.
Ако Србија е примерот што ќе го следиме, ќе мора внимателно да се слушне гласот на жените, не само да се читаат законите.
Зашто крајната линија не е само бројот „64“, туку начинот на кој тие две години се чувствуваат во нечие тело, во нечии дланки што цел живот работеле… и во нечија надеж дека староста не мора да биде трка.
Б.З.М.
