Студентите одамна престанаа да бидат само „млади што учат“. Денес, улогата им е многу поширока – работници на половина работно време, креатори на содржини, продавачи на интернет, волонтери што се надеваат дека утре ќе ги забележи некој работодавач, а понекогаш и луѓе кои едвај спојуваат два краја, но одбиваат да се откажат.
Нивната реалност е чудна мешавина од амбиција и нужда, каде секое ново искуство вреди колку и испит што го полагаат во тишина, некаде по полноќ.
Во голем дел од разговорите со студенти се слуша една иста реченица: „Мора да работам, нема кој друг“.
Тие што живеат во студентски дом или во споделена гарсоњера објаснуваат дека без дополнителна заработка, па макар станувало збор и за минималец, студиите би им биле недостижен луксуз.
Еден млад човек кој работи во маркет вели дека смените му траат по осум часа и дека често учи на пауза.
„Така е сега“, додава, „или ќе фатиш нешто, или ќе седиш без денар“.
Познавачите на пазарот на труд забележуваат дека младите одамна се движечка сила на неформалните услуги – достава на храна, работа по фриленс платформи, визуелен дизајн, обработка на податоци, дигитални кампањи.
Некои од нив почнуваат сосема случајно: им понудил пријател нешто ситно да изработат, па потоа се проширила мрежата.
Според еден економски аналитичар, ваквите микро-позиции им отвораат увид во реалната побарувачка на пазарот и учат многу повеќе од гол дел теорија што ја прелистуваат за испит.
„Младите брзо се адаптираат“, вели тој, „и да немаат идеални услови, сами си создаваат патеки“.
Не е баш едноставно. Поголем дел од работодавците сè уште бараат „искуство“, ама ретко нудат можност за да го стекнеш.
Затоа студентите, особено оние на техничките и општествените факултети, прифаќаат волонтирања што понекогаш траат со месеци без симболичен надомест. Се надеваат дека ова ќе им се исплати кога ќе испратат CV. Но многу од нив признаваат дека ако не работат нешто паралелно, немаат ни за основни трошоци. А цените на кириите, превозот, храната? Секој месец се качуваат па…
Во меѓувреме, оние поинтровертни или технички потковани млади наоѓаат начин да заработат преку онлајн-платформи. Тие продаваат илустрации, пишуваат содржини, преведуваат, монтираат видеа. Еден студент што работи онлајн рече дека често го заменува факултетскиот труд со „брза работа за клиент“.
„Понекогаш ми е криво“, вели, „ама мора да бирам, времето си минува“.
Експертите за образование предупредуваат дека ваквата реалност може да ги исцеди студентите до точка на исцрпеност. Дел признаваат дека учат под замор, дека спијат само по неколку часа бидејќи после смената треба да предадат семинарска.
„Тоа е животот на модерниот студент“, појаснува еден универзитетски познавач, „постојана трка помеѓу преживување и амбиција“.
Сепак, меѓу нив се и оние што успеваат да создадат мал семеен бизнис – храна по нарачка, накит, облека, уникатни подароци.
Работат од дома, користат социјални мрежи и си креираат сопствена публика. Интересно е што многу од овие бизниси почнале без никаква намера да бидат „профитабилни“, туку како хоби што со текот на времето станало нешто сериозно. А кога еднаш ќе видат дека од тоа можат да платат сметка или половина кирија…
Во целата приказна има една вистина: младите учат да бидат самостојни многу порано отколку што навидум изгледа. На секој чекор им се поставува избор – или ќе бараат финансиска помош од дома, или ќе се борат сами да си ја изградат стабилноста. И речиси секогаш, без многу двоумење, се определуваат за второто.
Затоа што, како што забележува еден социолог, „оваа генерација расте во еден вид на постојана транзиција“. Нив немилосрдно ги учи реалноста дека дипломата не гарантира работа, дека платите се ниски, дека трошоците се високи, а времето… секогаш некако недоволно.
Но сепак продолжуваат. Со телефонот во една рака, скриптите во друга… и уште нешто на ум – дека ако некој треба да ја креира иднината, тогаш тоа се токму тие, студентите кои веќе ја живеат борбата што другите ја гледаат „од страна“.
Б.З.М.
