Во Македонија, речиси секое село има барем по еден човек кој знае да вари добра лозова ракија. Се вели, ако ракијата не е бистра и нема мирис на грозје, не вреди ни да ја пробаш.
Но, дали од ова старо занаетчиско знаење може да се направи вистински бизнис што носи стабилна заработка? Или тоа останува само семејна традиција што се негува од мерак, а не од профит?
Познавачите на пазарот велат дека побарувачката за домашна ракија расте, особено последниве години, кога луѓето сè повеќе се враќаат на природното, автентичното и домашното.
„Купувачите сакаат вистински вкус, нешто што не го добиваш од индустриско шише ракија. Но, проблемот е што ретко кој ја има лиценцата за продажба“, вели еден искусен производител од Тиквешијата. Според него, иако шишето домашна лозова на пазар може да достигне и до 400 денари, многумина работат во сива зона, без декларации, без дозволи, без фактури.
За да се направи ракија со вистински квалитет, потребно е време, опрема и знаење.
Грозјето мора да е здраво, добро ферментирано, а процесот на дестилација внимателен.
Еден од експертите за традиционални алкохолни пијалаци објаснува дека на еден хектар лозје, може да се добијат околу 600 до 800 литри чиста лозова, ако годината е добра.
„Но, ако сметате дека тоа е лесна заработка, грешите. Трошоците се огромни – од грозје, дрво за греење, до шишиња, етикети и дистрибуција. На крај, чистата добивка е многу помала од тоа што изгледа на прв поглед“, вели тој.
Пазарната анализа покажува дека интересот за купување домашна ракија најчесто е најголем во есен и зима – период кога луѓето се снабдуваат за слави, празници и семејни собири.
Но, продажбата на годишно ниво е непредвидлива. Некои мали производители успеваат да продадат и до 1.000 литри годишно, додека други едвај ги покриваат трошоците.
Сепак, сите се согласни дека во последно време, интересот за „домашното“ добива нова вредност, особено кај младите кои бегаат од комерцијалните брендови.
Економистите коментираат дека со правилна легализација, сертификација и брендирање, лозовата ракија би можела да стане топ извозен производ, како што е случај со ракијата во Србија или во Бугарија.
„Ако државата овозможи поедноставени процедури и даночни олеснувања, тоа би бил стимул за мали производители да влезат во легалниот пазар. Во моментов, тие се плашат од инспекции, затоа што немаат капацитет да ги исполнат строгите технички услови“, вели еден економски аналитичар.
Од друга страна, некои производители признаваат дека заработката е најголема кога се продава „од уста на уста“.
„Нема маркетинг, нема реклама, само добар збор. Ако направиш добра ракија, самата се продава. Се јавуваат луѓе од Скопје, Куманово, Битола, па и од дијаспората. Порачуваат по неколку шишиња да им пратиме со автобус. Така оди работата“, вели еден лозар кој веќе петнаесет години вари ракија во својот двор.
Но, сè додека нема јасна законска рамка и поддршка за домашните производители, лозовата ракија ќе остане дел од традицијата – повеќе хоби отколку вистински бизнис.
Иако потенцијалот постои, патот до легална и профитабилна продажба сè уште е долг и полн со административни препреки.
А до тогаш, во шишињата по подрумите ќе продолжи да зрее нешто што не може да се купи во продавница – мирисот на грозје, сонце и спомени.
Б.З.М.
