Во последните години, сè почесто се забележува појава што пред само една деценија ќе звучеше речиси незамисливо – луѓе кои ја прославуваат куќната слава не во својот дом, туку во ресторан.
Сцената е јасна: свечено декорирана маса, икона и свеќа на посебно место, трпеза богата како во домашна кујна – само што зад неа не стои домаќинка со престилка, туку професионален готвач во униформа.
И така, се поставува едно едноставно, но суштинско прашање – дали ова е модерен тренд или постепено заборавање на традицијата?
Познавачите на обичаите велат дека сè започнало како практично решение. Денешното темпо на живот, урбанизацијата, малите станови и недостатокот на време направиле луѓето да ја бараат „лесната“ варијанта да не готват три дена, да не мијат садови и да не брзаат меѓу шпоретот и гостите.
„Не е грев ако сè е со срце направено“, велат тие, додавајќи дека суштината на славата не е во тоа каде се слави, туку зошто се слави.
Сепак, има и такви што на ова гледаат како на симболична ерозија на домашната топлина и семејниот дух.
„Кога ја префрлаш славата во ресторан, нешто се губи. Мирисот на свеќата, вкусот на домашниот леб, зборовите што се кажуваат пред иконата – тоа не може да се пресели на туѓа маса“, коментира еден етнолог.
Во некои семејства, пак, овој избор станал компромис меѓу генерации. Помладите сакаат удобност, постарите бараат традиција, па решението е – ресторан, но со сите верски обреди. Во такви случаи, свештеникот доаѓа на лице место, се пали темјан, се лее вино на славскиот колач и сè изгледа како дома, само што после тоа никој не мора да ги собира трошките под масата.
Економистите го објаснуваат феноменот и од друг агол – како одраз на растечката побарувачка за „организирана домашност“.
Рестораните го препознале потенцијалот и понудиле комплетни пакети: славска трпеза, декорација, музика и дури и „куќна“ атмосфера. Некои дури носат домашни украси, поставуваат икона…
„Тоа е само нова форма на истата суштина“, велат социолозите. „Нашиот човек отсекогаш бил прилагодлив – и во традицијата, и во модерноста. Важно му е да се собере фамилијата, да се запали свеќата и да се наздрави за здравје. Сè друго се менува со времето“.
Но не сите се согласуваат со тоа. Има и оние што велат дека кога славата ја изнесуваш надвор од својот дом, симболично ја изнесуваш и вербата.
„Таму каде што не гори домашно кандило, нема благослов ист како дом“, тврдат поборниците на старите обичаи.
На крај, можеби вистината лежи некаде на средина. Времињата се менуваат, но некои нешта остануваат исти – желбата да се почести, да се сподели радост, да се запомни денот.
Без разлика дали е во домот или во ресторан, куќната слава ќе продолжи да биде нешто што ги собира луѓето. Само формата ќе се менува, како и сите нешта што живеат долго… и сè уште значат нешто.
Б.З.М.
