Да се заработи плус денар во Македонија не е лесно, ама не е ниту невозможно. Сѐ повеќе луѓе се обидуваат да најдат дополнителен извор на приход, бидејќи платата ретко стигнува до крај на месецот.
Еден дел работат преку интернет, друг дел прават нешто со раце, трети се снаоѓаат со мала трговија, а некои едноставно комбинираат сѐ што може да донесе некоја пара плус.
Експертите велат дека трендот на дополнителни работи значително пораснал во последниве две години, особено по пандемијата.
„Луѓето сфатија дека не можат да се потпрат само на една плата. Има многу кои преку онлајн платформи работат како фриленсери, преведуваат, пишуваат текстови, уредуваат фотографии, дизајнираат, па дури и водат профили за други компании“, вели еден познавач на пазарот на труд.
Во урбаните средини најчесто се бараат дополнителни услуги поврзани со дигитален маркетинг, продажба на производи преку социјални мрежи, но и класични занимања – од шиење, поправка на телефони, па до готвење по нарачка.
„На пример, има луѓе што прават домашни колачи и ги продаваат на Фејсбук. Други, пак, нудат час по математика или англиски јазик. Ова сега е сосема нормално. Дополнителна работа не се смета веќе за ’седење на две столици‘, туку за рационален потег“, објаснува економист кој ја следи оваа појава.
Во руралните подрачја, пак, изворите на дополнителна заработка најчесто се поврзани со земјоделство и сточарство.
Луѓето продаваат домашен мед, сирење, јајца, зеленчук. Некои отвораат и мали штандови пред куќа, некои преку интернет.
„Можеби изгледа ситно, ама кога ќе се собере тоа е многу повеќе од она што ќе го добијат со просечна плата“, додава еден аналитичар.
Има и такви што влегуваат во онлајн продажба преку странски платформи како Etsy, Fiverr или Upwork, каде што нудат услуги за странски клиенти.
Таму, велат експертите, можностите се речиси неограничени.
„Некој што добро зборува англиски може да заработува како виртуелен асистент, друг како дизајнер, трет како уредник на содржина. Тоа се пари што влегуваат однадвор и имаат реално влијание врз домашната економија“, велат познавачите.
Но не е сè само прашање на можности, туку и на упорност. Многумина се откажуваат уште на почеток, мислејќи дека заработката доаѓа преку ноќ.
„Треба труд, дисциплина и континуитет. На пример, ако некој почне да продава производи преку интернет, потребно е време за да стекне доверба кај купувачите. Но кога ќе се ’заврти‘, тоа може да стане стабилен извор на приход“, коментира еден искусен маркетинг консултант.
Се појавуваат и нови трендови, односно луѓе кои изработуваат природна козметика, домашни сирупи, украси, па дури и облека.
Најчесто започнуваат како хоби, а потоа го претвораат во мал бизнис.
„Важно е идејата да има душа. Купувачот тоа го чувствува“, велат занаетчиите кои со мали чекори успеваат да си го обезбедат својот агол на пазарот.
Во суштина, во Македонија може да се заработи плус ако човек знае што умее, ако не се плаши да почне и ако разбира дека денес вредноста не е само во дипломата, туку во вештината.
А пазарот, колку и да изгледа тесен, секогаш има простор за нешто ново. Понекогаш доволно е само едно „ај да пробам“… и сѐ тргнува оттаму.
Б.З.М.
