Да се биде Македонец и да се најдеш како главен кувар во срцето на Далмација, во Сплит, меѓу морски мириси, гласна чаршија и безмилосна конкуренција, не е приказна што се пишува лесно.
„Мораш да имаш и срце и памет“, вели еден млад кувар од Скопје кој веќе петта сезона ја предводи кујната во еден од најпознатите ресторани во стариот дел на градот. „Тука нема пауза, нема одмор, нема ‘ќе биде’. Или знаеш да работиш – или одиш дома“.
Работниот ден почнува во седум часот наутро и завршува кога ќе замине последниот гостин, често по полноќ.
„Во јуни и јули имаш чувство дека не си излегол од кујната со денови. Се менуваат гости, јадења, нарачки, ама мирисот на риба и маслиново масло е постојан“, раскажува тој, дојден во Македонија на заслужен привремен одмор.
Сплит, вели, е град каде гастрономијата е речиси религија. Секој гостин знае што сака и ретко простува грешка.
„Не им подавај недоволно солена чорба или полусуров стек. Ќе те ‘изедат’. Тука мораш да бидеш педантен, прецизен и мирен. Научив дека вистински кувар не вика. Само го прави тоа што треба, и тоа совршено“, додава тој.
Според гастро-експертите, македонските кувари се сè почесто барани на Јадранот поради својата дисциплина и навика да работат под притисок.
„Нашите луѓе брзо се адаптираат, ги знаат регионалните вкусови и се одлични организатори. Тоа им носи предност и кај хрватските работодавци и кај гостите“, објаснуваат познавачите на гастро-сцената.
Платите, признава македонскиот кувар, се добра мотивација, но не е сè.
„Не можеш ова да го правиш само за пари. Ќе изгориш. Мораш да сакаш да готвиш, да имаш момент кога ќе ја подигнеш капата и ќе си кажеш: Е, ова е вкусот што го барав. И кога ќе чуеш аплауз од гости, тогаш знаеш дека не си залудно далеку од дома“.
Сепак, животот таму не е само сјај и маслинови гранчиња. Има и носталгија, замор, скап кирија и постојана мисла за дома.
„Кога ќе дојде август, а сонцето пече и над шпоретот и над градот, се прашуваш зошто си тука. Ама потоа ќе ти стигне порака од некој Македонец што вели: ‘Брат, јадев кај тебе, се осетив како дома’. И ти поминува сѐ“.
Експертите велат дека ваквите искуства се типична слика за новата генерација печалбари – луѓе што не заминуваат само поради егзистенција, туку и за да се докажат, да ја видат границата на сопствените можности. „Тоа се луѓе што не чекаат ‘да им се даде шанса’. Тие ја создаваат“, велат аналитичарите.
А куварот од Сплит, иако далеку од својата земја, вели дека таму некаде, меѓу звуците на морето и шиштањето на тавата, ја пронашол својата тишина.
„Кога сум во кујна, ништо друго не постои. Само мирис, звук и оган. И тоа е доволно“.
Б.З.М.
