Во кујните на македонската дијаспора ширум светот, секогаш мириса на нешто мешано: носталгија, зачини, нови вкусови кои првично се примени со недоверба, а потоа стануваат дел од секојдневието.
Трансформацијата на гастро навиките на иселениците не е само прашање на вкус, туку и прашање на идентитет. Колку подолго се останува надвор, толку повеќе, велат познавачите, ножот и вилушката го менуваат јазикот.
„На почетокот сите бараме ќебапи и гравче, ама со време, дури и најзакоравениот љубител на скара ќе се фати себеси како порачува суши или паста со морски плодови“, вели еден аналитичар кој долги години ги следи иселеничките заедници во Европа.
Тоа не значи дека македонската трпеза се заборава, туку дека се префрла во друга форма.
Познавачите на гастрономските трендови објаснуваат дека промената на исхраната кај Македонците во странство не доаѓа преку ноќ.
Првите месеци се борба со цените, со порциите, со вкусот што не личи на ништо домашно. Но потоа, со тек на време, доаѓа и прилагодувањето. Некои почнуваат да готват дома во стил „полу македонски – полу интернационален“.
Други, едноставно се откажуваат од пржење и печење, и преминуваат на побрза и полесна исхрана, каква што нуди западниот начин на живот.
„Се менува и начинот на мислење. Ако дома ручек без леб не беше ручек, таму сфаќаш дека може и без него. Или дека кафето без ракија е сосема во ред“, коментира еден социолог кој ги проучува културните адаптации на Балканците во дијаспората.
Тој додава дека храната е последната бариера што човек ја руши кога ќе почне вистински да се интегрира.
Во градови како Минхен, Виена или Лондон, сè повеќе Македонци не само што јадат туѓа храна, туку и ја подготвуваат. Некои отвораат свои ресторани со мешана кујна, каде што покрај сарма, на менито ќе се најде и азиска супа или мексикански бурито.
Тоа, според гастро експертите, е знак на културна еволуција: „Не се работи за губење на идентитет, туку за создавање нова, лична гастро биографија. Секој имигрант го пишува своето мени“.
Сепак, носталгијата останува. За мирисот на печена пиперка, за чорба со месо, за зелка со ребра во недела. Некои велат дека токму храната ги држи поврзани со татковината повеќе од било која песна или празник.
„Ќебапот не е само јадење, тоа е спомен на улица, на друштво, на време кога се јадеше со рака и без грижа на совест“, објаснуваат познавачите.
Во последните години, особено кај младите генерации Македонци родени во странство, се појавува и обратен тренд – откривање на македонската кујна како нешто „егзотично“ и ретко.
Тие бараат рецепти од баби, прашуваат по групи, експериментираат со подлогите на пица и вметнуваат ајвар меѓу две парчиња тост. И така, кругот повторно се затвора: од суши назад кон ќебапи, но во нова форма.
„Во храната се гледа целата приказна на миграцијата. Тоа што некогаш беше знак на носталгија, денес е знак на прилагодливост“, додава експерт по социјална антропологија.
И можеби токму затоа, на секоја трпеза на Македонец во дијаспората има нешто од дома и нешто од светот. Малку ајвар, малку соја сос. Малку солзи, малку задоволство. Живот во залак.
Б.З.М.
