„Порано беше престиж да студираш, денес е ризик“. Вака образовните аналитичари кусо ја опишуваат ситуацијата во земјава.
И навистина, статистиките зборуваат сами за себе: бројот на запишани студенти во Македонија последниве 10 години континуирано опаѓа.
Универзитетите се празнат, а младите, наместо факултет, сè почесто избираат работа во странство, курсеви за конкретни вештини или, едноставно, бараат начин што побрзо да почнат да заработуваат.
Причините се повеќеслојни. Експертите велат дека се губи вербата во вредноста на дипломата. Многумина гледаат како нивни повозрасни пријатели со завршени факултети работат по маркетите, на шалтери, или пак се иселени и прават нешто сосема друго.
„Тоа создава впечаток дека образованието не носи гаранција, туку само трошок и изгубени години“, вели еден универзитетски професор кој додава дека системот не успеал да ја прилагоди наставата на пазарот на труд. И дека токму тука нешто пукнало…
Најмладите генерации растат во време на брзи промени, нови технологии и реалност каде дипломата не е повеќе билет за сигурна иднина. Курсеви за ИТ, дигитален маркетинг или графички дизајн им нудат можност за заработка уште на осумнаесет години, без потреба од четири години студии.
„Нивниот приоритет е независност, не титула“, коментираат економските аналитичари. „И кога ќе видат дека за време на студиите можат да заработуваат исто колку и нивните професори, одлуката е лесна“.
Покрај тоа, дел од младите отворено признаваат дека не гледаат смисла да вложуваат време и пари во систем кој се перцепира како застарен. Лекциите често се од учебници стари по 20 години, професорите не ги користат новите алатки, а дел од предавањата и денес се одвиваат со креда на табла.
„Факултетот не те учи како да се снајдеш во животот, туку како да го преживееш испитниот рок“, вели еден дипломец со горчлив тон.
И економските услови ја прават својата работа. Со минимални плати и растечки трошоци, многу семејства едноставно не можат да си дозволат студент во куќа. Ако млад човек мора да избере меѓу работа со 400 евра месечно или факултет без перспектива,, често првата опција победува. А кога еднаш ќе замине во странство, шансата да се врати и да студира повторно е речиси никаква.
„Иселеништвото е новиот универзитет“, велат познавачите со иронија.
Од друга страна, самите универзитети тешко ги привлекуваат новите генерации. Недостига модерност, врска со индустријата, менторство.
Студентот денес бара практично искуство, а не само теорија. Тој сака да знае дека сето тоа има смисла. Ако по завршување на факултетот го чека биро за вработување, зошто би се мачел?
„Факултетот стана симбол на одложена зрелост“, додава социолог кој следи младински трендови.
Во таа слика, некои гледаат и надеж. Дел од младите го избираат патот на самообразување, следат бесплатни програми, онлајн курсеви, градејќи вештини што порано се учеле со години.
Тоа носи нова слобода, но и нова неизвесност.
„Образованието повеќе не е институција, туку процес“, ќе рече еден универзитетски експерт. „Но, прашањето е дали државата ќе го препознае тоа навреме“.
Додека бројките опаѓаат, надежта останува дека некој ќе го освести фактот дека без млад образован кадар нема иднина.
Можеби звучи како клише, ама факт е: не секој мора да биде академик, но секое општество мора да ја цени мислата.
А кај нас, се чини, мислата сè поретко се плаќа. Или барем не толку добро колку билет во еден правец до Германија…
Б.З.М.
