Се менува филозофијата на пазарот на труд. Она што пред неколку години изгледаше невозможно, фирмите да вработуваат луѓе без искуство, денес станува секојдневие.
Компаниите сè повеќе ги спуштаат критериумите, ги менуваат огласите и во услови на хроничен недостиг од кадар, се обидуваат да најдат начин да ја пополнат празнината во редовите.
Економистите велат дека кризата со работна сила не е единствената причина.
Во игра се и новите навики на младите, дигитализацијата, а и променетата логика на бизнисот по пандемијата.
„Работодавачите почнаа да сфаќаат дека доколку инсистираат на искуство, ќе останат без никого. Затоа сè почесто се бараат луѓе што имаат желба, а не нужно и позадина во некоја индустрија“, објаснуваат аналитичарите.
Според нив, пазарот сам се прилагодува, а компаниите сега се спремни да вложуваат во обука, бидејќи знаат дека ако не го направат тоа, нема кој да им работи. И тоа не е прашање на избор, туку на опстанок.
Флексибилноста во вработувањето доби сосема нова димензија. Ако порано фирмите нудеа стабилни позиции на неопределено, денес се отворени за хонорарци, проектни договори, далечинска работа, па дури и краткорочни ангажмани.
Пазарот се отвори, а границите меѓу работодавач и фриленсер сè повеќе се бришат.
„Тоа е последица и на пандемијата, кога сите видовме дека работата може да се заврши и без физичко присуство. Од тогаш, менталитетот на менаџерите се смени“, вели еден HR консултант кој работи со повеќе домашни фирми.
Во производствените сектори, пак, недостигот од работници достигна критично ниво. Фабриките бараат оператори, мајстори, возачи, дури и лица за едноставни работи. И повеќе не поставуваат бариери.
„Порано имаше правило: барем три години искуство. Сега, ако човекот е физички здрав и сака да работи, тоа е доволно“, коментира еден стопанственик.
Тој додава дека не се ретки случаите кога млади без никаква практика влегуваат во производството и за неколку месеци стануваат солидни работници.
Интересно е што слична ситуација има и во ИТ-секторот, каде фирмите се подготвени да ангажираат апсолутни почетници, но со потенцијал.
„Повеќе вреди ентузијазам и логичко размислување, отколку диплома без страст“, забележуваат ИТ-познавачи.
Програмите за преквалификација и кратки курсеви сега се главниот извор на нов кадар. Сè почесто младите од економија, право или туризам се префрлаат во ИТ, каде што можностите се многу поголеми.
Сепак, зад флексибилноста стои и еден потивок сигнал – стравот кај компаниите дека ќе изгубат секаква контрола ако не се приспособат. Во време кога илјадници луѓе се иселени, а домашните се претпазливи да прифатат ниски плати, единствен излез е да се создаде средина каде човек ќе може да влезе без формални услови и постепено да се развива.
„Тоа е новиот социјален договор меѓу фирмите и работниците – доверба наместо биографија“, коментираат експерти за човечки ресурси.
Светските трендови исто така ја туркаат оваа промена. Мултинационалните компании одамна прифатија дека вештините се важни колку и искуството. Кај нас тоа доаѓа побавно, но доаѓа. Особено меѓу младите генерации што не се подготвени да трпат работни односи по стар терк.
„Младите сакаат флексибилност, сакаат шанса, а не формалност. Работодавачите полека ја учат таа лекција“, вели еден пазарен експерт.
И така, од отпор кон компромис, компаниите стигнаа до прифаќање. Сега се гледа дека е подобро да се вработи некој со потенцијал, отколку да се чека идеалниот кандидат кој можеби никогаш нема да дојде.
Пазарот на труд, во суштина, веќе не е пазар на услови, туку на адаптација.
А тоа, колку и да звучи банално, е можеби најздравата промена што ѝ се случила на економијата во последнава деценија.
Б.З.М.
