Во време кога младите сè почесто ги полнат автобусите за да заминат во странство, неколкумина остануваат тука и се обидуваат да ја изградат својата иднина со сопствени раце.
Тие се новата генерација претприемачи, кои не чекаат државна работа, туку отвораат мали бизниси: кафулиња, дигитални агенции, онлајн продавници, па дури и земјоделски брендови.
Секој од нив има различна приказна, но едно прашање им е заедничко: може ли навистина да се живее од сопствен бизнис во Македонија?
Познавачите на економските текови велат дека одговорот не е едноставен.
„Сѐ може, но не и брзо“, вели еден аналитичар, кој потенцира дека првите три години се клучни за опстанок.
Во тие години, според него, младите претприемачи се соочуваат со сè: од бирократски лавиринти, до непредвидливи пазари и недостиг на квалификувана работна сила.
„Ако го преживееш третиот роденден на фирмата, тогаш си веќе внатре во играта“, додава тој.
Некои економски експерти сметаат дека македонскиот пазар е премал, но токму тоа може да биде предност.
Малите заедници им овозможуваат на стартапите да се позиционираат побрзо и да изградат препознатливост.
„Кога го знаеш секој клиент по име, тоа е капитал“, вели еден од соговорниците кој со години ги следи локалните претприемачки приказни.
Но, додава дека капиталот е ништо без трпение.
„Младите сакаат сè веднаш. А тоа не оди така. Ти требаат години да стекнеш доверба, особено ако не нудиш нешто што е масовно и евтино“.
Сепак, не се сите толку оптимисти. Дел од експертите укажуваат дека условите за млад бизнис се далеку од идеални: административни бариери, даночни обврски кои се исти за сите, без разлика на големината, како и скапи суровини и енергенси.
„Имаме случаи каде луѓе со добра идеја ја затвораат фирмата за помалку од година, затоа што не можат да издржат“, вели еден финансиски советник.
Според него, менталитетот дека „мораш да успееш сам“ е опасен, затоа што без системска поддршка, малиот човек брзо се гуши во бирократија.
Од друга страна, новите дигитални можности отвораат простор што пред неколку години едноставно не постоеше.
Онлајн продажбата, услугите преку интернет, фриленсот, сето тоа е нов свет за младите кои не сакаат да заминат.
„Ако не ти оди физичкиот бизнис, направи онлајн бренд. Сега е можно да продаваш надвор, без да излезеш од соба“, вели еден маркетинг експерт, додавајќи дека токму тие модели можат да ја спасат младата генерација претприемачи од финансиски колапс. Но, и таму треба креативност, и да не се откажеш кога првиот месец ќе имаш нула продажби“.
Интересно е што дел од младите веќе не гледаат на бизнисот како на нешто големо, туку како на начин да живеат со пристоен доход без да зависат од никого.
Тие се луѓе што комбинираат неколку извори на приходи – мал бизнис, онлајн услуги, продажба на производи, па дури и социјални мрежи.
„Не мораш да имаш фирма со десет вработени за да живееш добро“, забележува еден локален економист. „Можеш и сам да правиш доволно, ако си дисциплиниран и се движиш со пазарот“.
И така, приказната се враќа на почетокот. Може ли да се живее од сопствен бизнис во Македонија? Да, но тоа не е живот од рекламите, туку од работа што не престанува.
Од верба во идеја, од падови и повторни почетоци. И од една мала, но важна вистина што младите сè повеќе ја разбираат: дека успехот не значи само пари, туку и тоа да останеш тука, на своето.
Б.З.М.
