Во земја каде што речиси секоја недела се слуша по некоја приказна за полициски пропусти, насилство или корупција, прашањето за довербата во полицијата стана повеќе од статистичко.
Тоа е прашање на чувство, на безбедност, на тоа дали граѓанинот има кому да се обрати кога нешто ќе му се случи. Полицијата е создадена да штити, но сè почесто граѓаните чувствуваат дека мораат да се штитат и од неа.
„Нема ден, а да не чуеш дека некој полицаец бил вмешан во некоја криминална афера, дека злоупотребил службена положба или дека не реагирал кога требало“, вели еден од соговорниците, долгогодишен правен експерт, кој објаснува дека проблемот не е само во поединци, туку во системот. „Полицијата е институција што би требало да биде симбол на ред и закон, ама ако редот не постои во неа самата, тогаш што може да очекува граѓанинот?“
Истражувањата во последните години покажуваат дека довербата во полицијата опаѓа.
Иако во анкетите повеќето луѓе велат дека се чувствуваат релативно безбедно, длабоко внатре владее сомнеж.
„Никој не сака да се замери со полиција, дури ни кога е во право“, коментира друг соговорник, аналитичар за безбедносни прашања. „Тоа кажува сè. Ако страв создава институцијата што треба да ја брани вистината и правдата, тогаш нешто е изместено“.
Причините за ваквата состојба се повеќеслојни. Од недостиг на човечки ресурси и застарена опрема, до хроничен недостаток на обука и професионализам.
Но можеби најтежок е ударот од политичките влијанија.
„Кога секоја нова власт ги менува полициските началници како да дели плен, тогаш на терен се губи континуитетот. Наместо систем, се создава хаос“, смета еден поранешен службеник кој повеќе од две децении бил во службата. „Има полицајци што не знаат кому му одговараат – на законот, или на партијата“.
Сепак, има и такви што веруваат дека нешто може да се промени. Некои експерти велат дека во последните години се забележува постепено воведување на европски стандарди, како транспарентност при постапување, носење камери при интервенции и обуки за ненасилна комуникација.
Но проблемот е што реформите одат бавно, а довербата не се гради со пароли.
„Мора време и дела, не ветувања“, коментира социологот Љубица Маџовска. „Луѓето имаат меморија. И секогаш ќе се сетат кога полицијата не реагирала навреме, кога некој им се заканувал, а патрола не дошла“.
Најголемиот парадокс, велат експертите, е што полицијата најчесто ужива доверба во моментите кога реагира на некоја голема трагедија. Тогаш јавноста гледа посветеност и човечност. Но тоа чувство трае кратко, сè додека не излезе нова снимка со насилство или некоја скандалозна прес-конференција што ќе ја врати недовербата. И така, кругот се затвора.
„Не е проблемот во тоа дека граѓаните не ја сакаат полицијата. Проблемот е што не чувствуваат дека полицијата ги сака нив“, вели еден познавач на јавната безбедност. И додава со горчлив тон: „Довербата не се изнудува, не се купува, ниту се спонзорира. Таа се заработува. И полицијата мора повторно да ја заработи“.
Сè додека граѓанинот не биде сигурен дека кога ќе се јави на бројот 192 не повикува партиска, туку државна служба, довербата ќе остане полувистина.
А без доверба, нема ни ред, ни мир, ни вистинска правда. Само тишина. Онаа што доаѓа кога луѓето веќе не веруваат дека некој ќе им одговори кога ќе повикаат за помош.
Б.З.М.
