Секоја есен, со приближувањето на ноември, низ македонските домови повторно се чувствува мирисот на печено месо, вино и темјан.
Почнува сезоната на православните куќни слави, време кога секој домаќин, без разлика на економската состојба, сака „да не се посрамоти пред гостите“.
Но, колку чини денес една слава со дваесетина гости, кога цените во маркетите и во месарниците одамна немаат милост?
Познавачите на традицијата велат дека просечна мрсна слава, со комплетна трпеза, пијалак и колач, денес тешко може да помине под 12.000 денари.
Само за месо, ако домаќинот купи 5 килограми свинско за печење, плус пилешко и колбаси за мезе, трошокот веднаш достигнува околу 4.000 денари. Ако се додадат сирењата, маслинките, салатите, питите и неизбежните десерти – уште најмалку 3.000 денари.
На ова треба да се додаде и вино, ракија, сокови, пиво… што често излегуваат поскапи од самата храна.
„Луѓето денес повеќе не штедат на слава. Тоа е ден што се чека цела година, не се мери со пари“, објаснува еден познавач на обичаите.
Иако економската криза ги стегна повеќето домаќинства, речиси никој не сака да ја „скрати“ славата. Некои дури земаат и заем, само за да излезе сè „како што треба“.
Сосема поинаква слика е кај посните слави. Тука нема печено месо и колбаси, но трошоците повторно не се мали. Посна слава со околу 20 гости чини меѓу 8.000 и 10.000 денари, зависно од тоа колку се сложени јадењата.
Најчесто се подготвуваат сарми, тавче гравче, печен компир, салати со риба, чорби, а десертите се без јајца и млеко, но со ореви и мед, што пак е скапо.
Еден угостител од Скопје објаснува дека цената на слава зависи и од тоа дали се подготвува дома или во ресторан.
„Ако ја правиш во локал, без главоболки, со комплетно мени и пијалаци, за 20 гости ќе те чини од 18.000 до 25.000 денари. Во некои ресторани и повеќе. Дома е поевтино, ама имаш цел ден работа и после тоа уште еден ден за чистење“.
Интересно е што, според некои економски аналитичари, славите се еден од ретките сегменти на традицијата кај нас каде што инфлацијата не ја намали потрошувачката.
Напротив. Секој домаќин сака да ја задржи честа и достоинството, дури и ако тоа значи дека по славата ќе мора да „стисне ремен“ за остатокот од месецот.
И така, со мирисот на темјан и звукот на здравици, со иста грижа како и секоја година, се поставува истото прашање: дали славата е радост или финансиска мака.
Одговорот, како и секогаш, лежи некаде меѓу љубовта кон традицијата и реалноста на празниот паричник.
Б.З.М.
