Петтата Република на Франција некогаш ветуваше решително управување. Денес, таа е позната првенствено по парализа и политички театар. Четвртата влада на земјата за нешто повеќе од една година едвај преживеа гласање за недоверба минатата недела, и тоа дури откако ги напушти клучните пензиски реформи кои требаше да ја среди фискалната политика на земјата, објави „Bloomberg“.
Овогодинешниот добитник на Нобелова награда за економија, Филип Агион, ја критикуваше политичката нестабилност, нарекувајќи ја „трагедија за Франција“. Тоа е исто така лекција за Европа.
Финансиските проблеми и партискиот застој на Франција не се толку причина колку последица на подлабока дисфункција: земја која троши слободно, но сепак не успева да ги исполни очекувањата. Владата оданочува и прераспределува поголем дел од националниот доход од речиси која било друга земја на ОЕЦД. Речиси 60 проценти од француските граѓани добиваат повеќе од државата отколку што плаќаат во неа.
Ова доведе до зголемување на буџетскиот дефицит од 5,4% од бруто домашниот производ (БДП) оваа година, далеку над прагот од 3% на Европската унија. Се очекува растот да биде под 1% оваа година, а со зголемувањето на долгот, ова трошење е неодржливо. Намалувањето на кредитниот рејтинг од страна на „S&P Global Ratings“ минатата недела покажува како политиката создава структурни проблеми што е потешко да се решат.
Во исто време, иако високите даноци и дарежливоста на владата ја намалија нееднаквоста во однос на другите земји, тие направија малку за да генерираат раст или добри можности. Социјалната мобилност е во стагнација. Истото важи и за физичката мобилност. Иако државата потроши 43 милијарди евра за бенефиции за домување во 2023-та година, околу 1,5% од БДП-то и околу двојно повеќе од просекот на ОЕЦД, локациски бенефициите и недостатокот на достапна понуда ги заглавуваат семејствата во области со малку работни места. Во меѓувреме, повеќе од 2,7 милиони луѓе се на листи на чекање за субвенционирано домување. Не е ни чудо што многу од нив се префрлаат во политички екстреми.
Претседателот Емануел Макрон дојде на власт ветувајќи дека ќе ја направи Франција пофлексибилна и поконкурентна. Тој успеа во првото, делумно реформирајќи ги пазарите на трудот, намалувајќи ги корпоративните даноци и укинувајќи го данокот на богатство што ги привлече инвестициите назад во Париз. Во 2023-та година, неговиот план за зголемување на возраста за пензионирање од 62 на 64 години и продолжување на периодот на придонеси ќе имаше значително влијание врз дефицитот.
Но, Макрон се повлече од намалувањето на трошоците потребни за балансирање на буџетот и не успеа да ја убеди јавноста во потребата од драстични реформи. Зголемувањето на данокот на гориво во 2018-та година и неговите планови за зголемување на возраста за пензионирање оставија многу гласачи да го почувствуваат товарот на неговите политики. Пензиската реформа веќе е одложена до по претседателските избори во 2027-ма година, и дури и тогаш ќе биде тешко да се оживее.
Последиците од неуспесите на Макрон се протегаат надвор од Париз. Нестабилноста во втората по големина економија во еврозоната ги загрижува инвеститорите. Тоа покажува, доколку беа потребни дополнителни докази, дека дури и зрелите демократии се борат да владеат кога политичкиот центар се намалува.
За традиционалните партии, постојат две лекции. Првата е дека доколку лидерите брзо не изградат консензус околу потребата од веродостојни реформи, ќе настане политички застој. Второ, само дарежливите социјални трошоци нема да ги придобијат гласачите ако тие не видат и можност да ги подобрат своите перспективи.
Франција сè уште има завидни предности – квалификувана работна сила, првокласна инфраструктура и длабока индустриска база. Но, без политички лидери кои се подготвени да трошат помудро и да им ги кажат на своите граѓани суровите вистини, таа ризикува да стане голем товар за Европа.
