Вештачката интелигенција, некаде меѓу стравот и восхитот, полека влегува во секој сегмент на нашето секојдневие. Она што до вчера го гледавме во филмови, денес станува реалност: машини кои пишуваат текстови, прават реклами, сметаат финансии, дури и разговараат со клиенти наместо луѓе.
Во светот тоа веќе не е новост, но во Македонија прашањето сè уште виси во воздух: дали оваа технологија ќе му помогне на бизнисот да расте – или ќе му го земе лебот на работникот?
„Не смееме да ја гледаме како чудовиште што доаѓа да нѐ замени“, вели економскиот аналитичар Ведран Кузмановски. „Вештачката интелигенција може да биде наш најдобар соработник – ако ја научиме како да ја користиме. Проблемот е што многу компании уште не сфаќаат дека тоа не е играчка, туку алатка“.
Тој објаснува дека фирмите кои први ќе ја прифатат оваа технологија ќе имаат конкурентска предност – особено на мал пазар каков што е македонскиот, каде што секој денар и секоја минута се важни.
Во пракса, веќе има примери. Една маркетинг-агенција во Скопје користи AI за креирање текстови и анализи на публика, и за неколку месеци успеала да намали трошоци за 30%.
Во ИТ-секторот, компаниите развиваат сопствени ботови што автоматски одговараат на корисници, заштедувајќи време и човечки ресурси.
А во малите локални бизниси – кафулиња, продавници, салони – се користат едноставни системи за резервации, за управување со залихи, па дури и за следење на куповни навики на клиентите.
Тоа што порано беше невозможно без голем тим, сега може да го направи еден човек со лаптоп.
Но не сите го гледаат тоа како позитивна приказна. Синдикалците предупредуваат дека AI ќе отвори нов бран на невработеност.
„Не можеш да се натпреваруваш со нешто што не се уморува, не оди на одмор и не бара плата“, велат синдикалците.
Овие стравови не се без основа. Според извештај на Меѓународната организација на трудот, до 2030 година околу 40% од административните работни места во Европа би можеле да исчезнат поради автоматизација.
Македонија, како мала и увозно зависна економија, сигурно нема да биде исклучок.
Сепак, некои експерти сметаат дека најголемата опасност не е во машините, туку во човечката неподготвеност.
„Технологијата сама по себе не одзема работни места. Таа само ги преместува. Ако не се преквалификуваме, тогаш да – ќе ги изгубиме“, објаснуваат експертите.
Тие велат дека образовниот систем мора итно да се прилагоди:
„Во училиштата уште се учи информатика со стари програми. AI бара нови предмети, нови знаења, нов начин на размислување“.
Во еден друг агол на приказната се младите претприемачи. Тие ја прифаќаат AI без резерва.
„Јас сум едно момче од Битола што продава природни производи. Со AI си направив веб-страница, слогани, реклами – сè сам“, раскажува Горан, кој преку социјалните мрежи продава локални производи. „Никогаш не би можел да си дозволам да плаќам агенција, ама со неколку алатки направив подобар маркетинг од нив“. За него, тоа не е закана, туку револуција на еднаквоста – алатка што му дава можност на „малиот човек“ да стане конкурентен на пазарот.
Вештачката интелигенција ќе ги натера луѓето да се променат – тоа е веќе јасно. Ќе исчезнат некои професии, но ќе се појават нови: оператори за машинско учење, тренери за AI -модели, специјалисти за етичка употреба на технологијата. Ќе се бараат луѓе што не се само технички потковани, туку и креативни, логични, и човечки. Бидејќи машината може да имитира разум, но не и емпатија, не и хумор, не и искрено чувство.
Затоа, како што вели еден искусен бизнисмен од Скопје, „не треба да ја прашуваме AI дали ќе ни го земе лебот – туку дали ние знаеме да месиме нешто ново“.
И можеби токму тоа е суштината: иднината нема да ја одреди технологијата, туку начинот на кој ќе ја прифатиме. А колку побрзо ја совладаме, толку помалку ќе се плашиме.
И толку повеќе ќе нè има таму каде што машините никогаш нема да стигнат – меѓу луѓето.
Б.З.М.
