Да, прават. И тоа со иста таа македонска упорност и носталгија што мириса на печени пиперки, на жешки капаци и на есен што го грее домот.
Секој што барем еднаш живеел во туѓина знае колку недостига тој мирис. Затоа илјадници Македонци во Германија, Швајцарија, Австралија, па дури и во Скандинавија, секоја есен повторно ја палат ринглата – иако не секаде е возможно такво нешто.
Некои во гаражи, други во подруми, а трети во дворчиња скриени од љубопитни соседи.
„Кога ќе дојде септември, нешто ми се буди внатре во душата. Мирисот на пиперките ми е како химна на детството“, раскажува Сања, која веќе 12 години живее во Минхен. Таа секоја година прави по десетина тегли ајвар, иако пиперките таму чинат трипати повеќе отколку во Македонија. „Не е исто, знаеш… ја нема онаа боја, онаа слаткост. Ама кога ќе го намачкам на леб, некако ми се смирува душата“.
Истото го прави и Трајче од Цирих, кој вели дека во Швајцарија „ајварот е како свето писмо“.
„Имаме цела група Македонци тука. Се собираме секоја година – купуваме пиперки на големо, по два франка килограм, и си го правиме нашиот ден на ајварот. Децата нека гледаат, да знаат што е тоа корен“, вели тој со насмевка, па додава дека често и соседите се појавуваат – „прво заради мирисот, после заради дегустацијата“.
Не е само ајварот. Во кујните на македонските иселеници се редат тегли со туршија, џем од кајсии, кисели краставички, дури и лути феферонки.
Во Шведска, на пример, каде есента е ладна и кратка, многумина одат во продавници со балкански производи за да најдат македонски пиперки, или ги заменуваат со италијански сорти.
„Не е истото, ама барем е нешто слично. Го правам со ист мерак, со истиот рецепт на мајка ми. Ми мириса на дома“, раскажува Елена, која живее во Гетеборг.
Иселениците признаваат дека понекогаш се чувствуваат чудно пред странците – особено кога на тераса палат рингла и печат пиперки во големи количини. Но токму тоа, велат, ги држи живи.
„Во тие моменти не сум во Германија. Тогаш сум во Битола, на дворот на баба ми“, раскажува едно момче во Фејсбук групата „Македонци во Франкфурт“.
И додека некои купуваат готов ајвар од балкански продавници, за повеќето тоа е недозволен компромис.
„Можеш да најдеш и во маркет, ама не е исто. Тој нема љубов, нема душа,“ вели еден човек што веќе 20 години живее во Мелбурн.
Таму, Македонците имаат цела организација која секоја есен прави ‘ајвар фест’. Се собираат семејства, има музика, ајвар и топол леб.
„Тоа не е само храна. Тоа е идентитет, сеќавање, отпор кон заборавот“, додава тој.
Додека тука пазарите мирисаат на печени пиперки, низ Европа, Австралија и Америка тие мириси повторно оживуваат – само под други неба.
Македонецот, без разлика каде е, не може без тегла на полицата што му ја чува татковината во мал формат. Тегла со сеќавање. Со љубов. Со дом.
Б.З.М.
