Додека светот веќе одамна се движи кон дигитални валути и нови финансиски модели, Македонија сè уште чекори внимателно, со едно око во иднината и друго – во реалноста на класичните плаќања.
Криптовалутите, кои пред само неколку години звучеа како егзотична новост, денес веќе не се непознат поим ниту за локалните инвеститори, ниту за обичните граѓани.
Но, прашањето е – може ли тие да ги заменат денешните платежни системи кај нас?
„Технолошки гледано – да. Законски и општествено – не баш“, вели финансискиот аналитичар Бојан Краљец, кој долги години ја следи дигиталната економија.
Тој додава дека криптовалутите имаат потенцијал да ја направат трговијата поефикасна, побрза и со помалку посредници, но за тоа е потребна целосна промена во законодавството и во свеста на луѓето.
„Во моментов, НБРМ ги третира криптовалутите како дигитални средства, не како пари. Тоа е суштинска разлика. Не може да платите кафе со биткоин во Скопје, барем не легално“, вели тој со насмевка.
Сепак, има и ентузијасти кои гледаат пошироко. Програмерот Горан Ристиќ, кој повеќе од пет години тргува со крипто, вели дека генерацијата која расте со телефони и апликации ќе ја наметне промената.
„Младите нема да ги чекаат институциите. Тие веќе плаќаат преку Revolut, Binance, PayPal… Криптовалутите се само следниот чекор. Прашање на време е кога продавниците ќе мора да се прилагодат“, објаснува тој.
Но, реалноста во Македонија е поинаква. Огромен дел од населението сè уште претпочита кеш.
Според податоците, над 60 проценти од трансакциите сè уште се во готовина. Картичките се користат повеќе, но не доволно за да се зборува за навика.
А кога ќе споменете „дигитален паричник“ или „блокчејн“, повеќето само креваат раменици. Недовербата е голема, особено по бројните измами и пирамидални шеми што се појавија кај нас и во регионот последниве години.
Од друга страна, експертите предупредуваат дека криптовалутите можат да бидат опасен инструмент ако нема контрола и едукација.
„Не може секој што слушнал за биткоин да вложи и да очекува профит. Тоа не е уплата за лото. Волатилноста е огромна, а загубите реални“, додава Краљев.
Тој вели дека додека државата не воведе систем на следење и заштита, криптовалутите ќе останат повеќе играчка на ентузијасти отколку реална алтернатива на денарот.
Сликата, барем засега, е јасна: Македонија можеби ќе прифати дигитални технологии, но не брза да го замени своето традиционално плаќање со нешто што и самите регулатори го сметаат за „премногу флуидно“.
Сè уште има време – и можеби токму тоа е предност. Да се учи од туѓи примери, да се подготви теренот.
„Ќе дојде ден кога криптовалутите ќе бидат дел од системот, но не преку ноќ“, вели Краљев. „Треба доверба, стабилна рамка, и пред сè – образование. Без тоа, ќе си останат само дигитален сон“.
Б.З.М.
