Растечките цени на храната би можеле да бидат главоболка не само за домаќинствата во еврозоната, туку и за Европската централна банка (ЕЦБ).
Иако вкупната инфлација се нормализира и е блиску до среднорочната цел на ЕЦБ од 2%, „инфлацијата на храната е очигледно исклучителна и постојана од 2022-та година па натаму“, се вели во неодамнешната публикација цитирана од „Euronews“.
Според извештајот, потрошувачите плаќаат приближно една третина повеќе отколку пред пандемијата Ковид-19 за да стават храна на маса. Банката додаде дека цените на храната се зголемиле за повеќе од 40% од 2015-та година, што влијае на одлуките на ЕЦБ за каматните стапки.
Инфлацијата во еврозоната значително се забави од врвот од 10,6% во октомври 2022-ра година на 2% во август и 2,2% во септември. Сепак, според најновиот извештај за расположението на потрошувачите на Европската комисија (ЕК), еден од тројца луѓе се грижи дали може да си ја дозволи храната што претпочита да ја купи.
ЕЦБ забележува дека цените на храната се уште поважни за домаќинствата со пониски приходи, каде што трошоците за храна зафаќаат поголем дел од расположливиот доход.
И не се очекува зголемувањето на цените на храната да се забави во скоро време, според финансиската институција со седиште во Франкфурт.
Според Евростат, цените на месото – говедско, живинско и свинско месо – скокнале за 38-44% од 2015-та година. ЕЦБ забележува дека овие прехранбени производи чинат повеќе од 30% повеќе во споредба со крајот на 2019-та година. Млекото, путерот, кафето, маслиновото масло, какаото и чоколадото станаа особено скапи во последните шест години.
Фактори за зголемувањето на цените
Цените на храната на Стариот континент делумно се објаснуваат со наглото зголемување на цените на енергијата по руската инвазија на Украина во 2022-ра година. Зголемените приходи, и глобални и локални, исто така ја зголемуваат побарувачката и ги зголемуваат цените.
Во меѓувреме, екстремните временски настани имаат сè позагрижувачко влијание врз жетвите. Сушите во Шпанија сериозно влијаеја на цените на маслиновото масло, додека цените на кафето и какаото значително се зголемија поради неповолните временски услови во клучните земји извознички како што се Гана и Брегот на Слоновата Коска.
Овие настани поврзани со климата „стануваат сè почести и можат сериозно да ги нарушат синџирите на снабдување со храна“, според публикацијата на ЕЦБ.
Причини и импликации за монетарната политика
Купувањето храна е неизбежно, па затоа цените на храната силно влијаат врз перцепциите и очекувањата за инфлацијата, кои се клучни за ЕЦБ во нејзината потрага по обезбедување стабилност на цените.
Целта за инфлација на банката за еврозоната е 2% и се однесува на целокупниот хармонизиран индекс на потрошувачки цени (HICP). Тој ја мери промената на цените на типична потрошувачка кошничка, вклучувајќи енергија, услуги, стоки и храна.
Инфлацијата на храната во моментов е највисока од четирите категории во еврозоната, со 3,2%. А храната учествува со околу 20% во „HICP“ – повеќе од двојно повеќе од енергијата.
Кога цените на храната растат, вклучувајќи чоколадо, кафе и маслиново масло, тие имаат посилно влијание врз инфлацијата и поврзаната монетарна политика отколку цените на енергијата.
ЕЦБ наведува три причини зошто цените на храната се од особен интерес во моментов: постои јаз помеѓу цените на храната и општите цени кој е многу поголем и поупорен од порано; цените на храната значително ги обликуваат очекувањата за инфлација, кои ЕЦБ внимателно ги следи при утврдувањето на монетарната политика; зголемувањето на цените на храната посилно ги погодува сиромашните домаќинства.
На крајот на краиштата, ако ЕЦБ смета дека нејзината цел за инфлација од 2% е во опасност и ги зголеми клучните каматни стапки, тоа ќе доведе до повисоки трошоци за задолжување. Ова, пак, ќе се пренесе на банкарскиот систем, ќе ги обесхрабри инвестициите и ќе влијае врз економијата на еврозоната, забележува „ Euronews“.
