Преговорите за прекин на огнот меѓу Израел и Хамас, кои со денови беа во застој, конечно добија на интензитет благодарение на американските пратеници Стив Виткоф и Џаред Кушнер. Двајцата одиграа клучна улога во постигнувањето договор што би можел да го означи крајот на двегодишната војна во Газа, според три извори запознаени со процесот.
Во првите денови од преговорите, кои започнаа во понеделник, сè одеше многу бавно. „Немаше подготвеност за компромис по клучните прашања“, рече еден од учесниците. Оние поврзани со повлекувањето на израелските трупи, ослободувањето на заложниците, размената на затвореници, протокот на хуманитарна помош во Појасот Газа и списокот на палестински затвореници кои би можеле да бидат ослободени беа спорни.
Пресвртницата се случи во среда, кога Стив Виткоф и Џаред Кушнер дојдоа на преговорите со катарскиот премиер Мохамед Абдулрахман Ал Тани. Тројцата презентираа конкретни предлози и силно притиснаа врз двете страни брзо да ги прифатат.
Брзината со која беше постигнат договорот по нивното пристигнување покажува колку притисок имало од сите страни, особено откако американскиот претседател Доналд Трамп со денови повторуваше дека договорот е „многу блиску“. Исто така, открива колку се променил пристапот на неговата администрација – од воздржана дипломатија до отворен притисок врз двете страни.
Сè започна со средбата на Трамп со израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху, каде што тој го охрабри да му се извини на Катар за нападот врз претставниците на Хамас во Доха.
Според еден американски функционер, Вашингтон побарал Израел да почне да ги повлекува своите трупи пред Хамас да ги ослободи заложниците. Овој услов бил еден од клучните компромиси што го отвориле патот за договорот.
Дискусиите траеле доцна во ноќта, а договорот, според сведочењата, бил речиси завршен околу 2:30 часот наутро по египетско време во четврток, кога Трамп ги одржал последните консултации со своите преговарачи. Недолго потоа, тој објави на социјалната мрежа Truth Social дека конфликтот е завршен.
Иако Виткоф и Кушнер одиграле клучна улога, други актери биле исто така важни, особено функционерите од Египет и Турција, чие влијание врз Хамас било клучно за потегот. Се чини дека многумина чекаа на пристигнувањето на американските преговарачи за да донесат конечни одлуки.
Но, брзиот пресврт во среда вечерта ги изненади многумина вклучени. „Очекувавме дека ќе ни требаат уште пет дена“, рече еден од учесниците во интервјуто.
Ако сè оди според планот, условите што ги наведоа Виткоф и Кушнер ќе доведат до ослободување на преостанатите израелски заложници и стотици палестински затвореници, делумно повлекување на израелските трупи и зголемен проток на помош во Појасот Газа, што би можело да стави крај на војната што одзеде илјадници животи.
И покрај ова, американската администрација останува будна. „Многу работи сè уште можат да тргнат наопаку“, предупреди висок американски функционер во интервју за Политико. Тимот на Трамп работи на неколку фронтови за да обезбеди спроведување на договорот.
По состаноците во Шарм Ел Шеик, Виткоф и Кушнер отпатуваа во Каиро и го информираа египетскиот претседател Абдел Фатах Ел Сиси за планот и побараа негова поддршка. Потоа отидоа во Ерусалим и започнаа подготовки за спроведување на првата фаза.
Доцна во четврток, двајцата се сретнаа со израелскиот кабинет и ги објаснија придобивките од договорот и зошто Вашингтон го поддржува. Само неколку часа подоцна, Израелците одобрија договор за ослободување на заложниците.
Белата куќа одби да коментира за преговорите надвор од информациите презентирани на официјалниот брифинг.
Израелските трупи наскоро треба да се повлечат од Газа.
Според договорот, израелските трупи треба да почнат да се повлекуваат во рок од 24 часа од одобрувањето на кабинетот.
После тоа, Хамас треба да ги ослободи преостанатите израелски заложници – 20 живи и 28 тела на оние што починале во заробеништво. За возврат, Израел ќе ослободи стотици палестински затвореници, а хуманитарната помош ќе почне веднаш да пристигнува.
Според најавите, Трамп треба да го посети Израел во недела. Тој треба да се обрати во Кнесетот, да се сретне со семејствата на заложниците и да присуствува на ослободувањето на некои од нив. Виткоф и Кушнер ќе останат во Израел во текот на викендот за да го надгледуваат почетокот на спроведувањето на договорот.
„Сè уште има многу начини ова да тргне наопаку, па затоа го следиме секој детаљ за да се осигураме дека сите страни ги исполнуваат своите обврски“, изјави висок американски функционер за новинарите.
Доколку договорот е целосно имплементиран, ослободувањето на сите преостанати заложници ќе означи пресвртница во двегодишната војна, давајќи им на САД, нивните арапски сојузници и Израел повеќе простор за дипломатска акција. Но, претстојат потешки предизвици: разоружувањето на Хамас и идното управување со Газа.
„Тешките денови се оние што следат по понеделник“, рече Роберт Гринвеј од Фондацијата Херитиџ, кој беше виш директор за Блискиот Исток во првата администрација на Трамп и тесно соработуваше со Кушнер на таканаречените Авраамови договори, со кои се нормализираа односите меѓу Израел и неколку арапски држави.
Во меѓувреме, околу 200 американски војници пристигнаа во Израел за да формираат заедничка работна група задолжена за следење на прекинот на огнот и обезбедување логистичка поддршка. Според американски функционер за одбрана, сите треба да бидат распоредени до крајот на викендот. Се очекува да учествуваат и египетски, катарски, турски и емиратски сили, иако САД нагласуваат дека американските војници нема да влезат во Газа, а нивните точни позиции ќе бидат одлучени во текот на викендот.
Според извештаите од преговорите, арапските држави му ветија на Израел дека ќе го поддржат разоружувањето на Хамас, а САД му гарантираа на Хамас дека сите заложници ќе бидат ослободени и дека Израел нема да продолжи со воените операции. По размената на заложници и затвореници, Вашингтон планира да отвори нова рунда преговори за разоружување на Хамас, формирање привремена технократска влада и целосно повлекување на израелската армија.
Работната група на ЦЕНТКОМ ќе соработува со Израелските одбранбени сили (ИДФ) за да се воспостави меѓународна безбедносна сила која на крајот треба да ја преземе контролата врз делови од Газа од израелската војска. САД тврдат дека веќе имаат поддршка од неколку арапски и муслимански земји, но најголемиот предизвик ќе биде нивното испраќање на терен.
„Додека Трамп е тука, расте надежта дека живите заложници навистина ќе бидат ослободени“, рече еден од израелските функционери, кој сакаше да остане анонимен. Тој додаде дека времето на неговата посета, кое се совпаѓа со двегодишнината од нападот на 7 октомври, според еврејскиот календар, има „посебно симболично значење за израелската психа“.
