Многу Македонци што заминале во странство по подобар живот, со текот на времето се враќаат назад. Некои по неколку години, други по цели две децении. Причините се различни – носталгија, семејство, замор од туѓиот систем, или пак едноставно – чувството дека никаде не си „свој“.
„Јас живеев 14 години во Германија, имав работа, стан, сè како по книга. Но секој ден станував со чувство дека нешто ми недостига. Не беа парите, не беше сигурноста – беше мирот што го имам само тука“, раскажува Александар од Битола, кој се вратил минатата година.
Вели дека во Македонија не му е полесно, но му е поавтентично.
„Можеби ќе звучи смешно, ама ми недостасуваше дури и начинот на кој тука луѓето се расправаат. Таму сè е стерилно. Ефективно, ама ладно“.
Слична приказна има и Елена, која со семејството живеела во Италија цели 18 години.
„Децата пораснаа таму, но на крај решивме да се вратиме. Не можев да си го замислам животот во пензија во некоја туѓа земја, ме влечеше дома“, вели таа.
Сега има мал бизнис во Скопје, но признава дека првите месеци биле тешки.
„Администрацијата, непредвидливоста, секојдневниот хаос – после толку време во уреден систем, тоа те излудува. Ама потоа се навикнуваш. И некако пак ти станува дом“.
Според податоците од неколку невладини организации што следат миграциски движења, бројот на луѓе што се враќаат во земјава последниве три години полека расте.
Дел од нив доаѓаат со заштеда и започнуваат свој бизнис, дел се враќаат поради родителите, а има и такви што едноставно се измориле од брзиот, прагматичен живот во странство.
„Повеќето што ги интервјуираме велат дека странството им дало перспектива, но им ја одзело душата“, вели социологот Љубица Маџовска. „Системот таму те наградува ако си точен, дисциплиниран, но те казнува ако си емотивен, спонтан. А Македонецот, како народ, живее од тој момент на спонтаност. Таму сме гости, тука сме свои – колку и да е тешко“.
Но враќањето не е едноставно. Луѓето што доаѓаат назад често се судираат со реалноста на ниски плати, слаба администрација и општо чувство дека ништо не се менува. Некои по неколку месеци повторно ја разгледуваат идејата да си заминат.
„Не се каам, ама реалноста е сурова“, признава Горан, кој по 10 години во Шведска се вратил во Велес. „Се вратив за да бидам со старите, ама кога ќе видиш дека младите заминуваат, те фаќа очај. Понекогаш си велам, можеби требаше да останам, ама… тука ми е срцето“.
И така, меѓу надеж и разочараност, меѓу топлината на домот и студот на секојдневието, се ткае приказната на новата „повратничка“ генерација.
Луѓе што виделе свет, го научиле системот, но сепак го одбрале хаосот на својот праг. И можеби токму во тоа има некаква длабока човечка вистина – дека домот не е место каде што ти е најлесно, туку каде што си највистински.
Б.З.М.
